9 . پاسخ به شبهات مطرحشده در اين موضوع
قبلا گفتيم و باز تكرار مىكنيم كه دشمنان اسلام فراوانند و به كمين نشستهاند و در انتظار فرصتاند تا تيرهاى شك و ترديد را به سوى اسلام نشانه روند . در چنين كارزار سختى وظيفهء ما آن است كه از كيان دين به حمايت و دفاع برخيزيم . چنين امرى ممكن نيست مگر آنكه خود را به همهء سلاحها مسلح سازيم . قبل از هر چيز ، بايد به بررسى شبهاتى پرداخت كه در مصر و ساير كشورهاى اسلامى حتى در ميان جوانان محصل ما در قالب دروس دبيرستانى و مطالب كتابهاى به ظاهر ادبى پراكندهاند . مصر زمانى شاهد كارزارى سخت حول امثال همين شبهات بود . ما اين شبهات را مطرح مىكنيم ، و بر خواننده محترم است كه با قدرت علمى بر آنها غالب آيد . « و لا حول و لا قوه الا باللّه » و چه زيبا گفته است شاعر :
أنا لا ألوم المستبد * د إذا تعنت أو تعدّى
فسبيله أن يستبد * دو شأننا أن نستعدّا « 1 »
شبهه اول و ابهامات ناشى از آن
مىگويند كسى كه نقادانه به بررسى قرآن بپردازد ، دو اسلوب متعارض در آن خواهد يافت كه هيچ پيوند و رابطهاى با يكديگر ندارند . اين امر ما را بدين اعتقاد رهنمون مىسازد كه قرآن از نظر محتوا و سبك سخن تابع شرايط مختلفى بوده كه در آن تدوين
هامش
كه هويت و تشخص جامعه نوپاى مدينه را تعيين مىكرد همگى نيازمند شرح و بسط و تفصيل بود . غلبه تصور رايج بر ذهن مؤلف مبنى بر برترى قريش موجب گشته است فراموش كند مخاطبان قرآن عموم مردم هستند . نه آيات مكى منحصرا خطاب به قريش نازل شد ، و نه آيات مدنى ويژه انصار و اهل مدينه بود . در پاورقى صفحهء 217 توضيح داديم كه قبايل تميم ، اسد ، هوازن در سخنورى و فصاحت و بلاغت بسيار برتر از قريش بودند . اگر قرار باشد مخاطب ويژهاى براى آيات موجز و پرمغز مكى پيدا كنيم قبايل مذكور مقدمند . در دورهء مدنى نيز تاريخ هرگز نشان نداده است كه در فهم مفردات و آيات قرآنى اهل مدينه بيش از مهاجران دچار مشكل و ابهام شده باشند ؛ بلكه از ميان انصار افراد بسيارى در فهم مفاهيم قرآن و شرح و تفسير آيات وحى سرآمد بودند . بنابراين ، آنچه را مؤلف در علت اطناب و تفصيل سور و آيات مدنى به عنوان سومين ويژگى بخش مدنى قرآن ذكر كرده است وجهى ندارد .
( 1 ) . من ملامت نكنم مستبدى را / كه زورگويى يا ستمكارى كند ،
راه او استبداد است / و كار ما آمادگى .