خشونت طبع و قساوت قلب و درشتگويى برانگيخته مىدارد ؛ و در مقابل ، ايشان را به ايمان و اطاعت و نظم و علم و مهر و رحمت و اخلاص و احترام به ديگران و نيكى به پدر و مادر و بزرگداشت همسايه و طهارت قلب و پاكى زبان و غيره متمايل گرداند .
5 . سورههاى مكى از اخبار رسولان و داستانهاى امتهاى گذشته براى مخاطبان مىگويد . در اين داستانها رساترين نصايح و سودمندترين پندها وجود دارد . از جمله بر سنت تكوينى خداوند متعال در نابودى كفر و گردنكشى ، و پيروزى دير يا زود اما قطعى اهل ايمان و احسان ، مشروط بر آنكه در نصرت حق و يارى ايمان كوشا باشند ، تأكيد مىكند .
6 . در اين سورهها در سخن گفتن با مردمان مكه شيوه ايجاز در خطابه رعايت شده است . لذا سورههاى مذكور سورى كوچك با آياتى كوتاه هستند . دليل آن بود كه مكيان اهل فصاحت و بلاغت بودند ؛ هنر ايشان سخنورى بود و بر شيوا آوردن بيان اهتمام داشتند ؛ بنابراين ، رعايت ايجاز و اختصار و اجتناب از اطناب و تفصيل در كلام مناسب حال ايشان بود . علاوه بر اين ، حكمت بىمانند الهى اقتضا مىكرد كه در رشد اخلاقى و تربيت افراد به شيوه تدريج عمل شود و امور مهمتر بر مسائل مهم مقدم گردد . و شكى نيست كه عقايد و اخلاق و عادات مهمتر از فروع عبادات و جزئيات معاملات است ، زيرا امور اول نسبت به امور بعدى در حكم اصول هستند . بنابراين ، همچنان كه از ويژگىهاى گذشته نيز به دست آمد ، در سورههاى مكى بحث از اين امور و توجه بدانها از يكسو با سنت تدريج و استمرار همآهنگى دارد ؛ و از ديگر سو با اصل منطقى مقدم داشتن اهم بر مهم :
ويژگىهاى سور مدنى : برخى از ويژگىهايى كه در سورههاى مدنى فراوان يافت مىشود عبارت است از :
1 . سخن گفتن از امور دقيق و ريز قانونى ، فروعات احكام . انواع قوانين مدنى ، جنايى ، نظامى ، اجتماعى ، بين المللى ، حقوق فردى ، و ساير فروع و شاخههاى عبادات و معاملات . به عنوان مثال ، سورههاى بقره ، نساء ، مائده ، انفال ، قتال ، فتح و حجرات ، و نظاير آنها حاوى مطالب مذكور هستند .
2 . دعوت يهود و نصارا از اهل كتاب به اسلام ؛ حجتآورى دربارهء عقايد باطل
مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — صفحة 234
مساهمون: الشيخ محمد عبد العظيم الزرقاني
ص٢٣٤