مىگويد :
از جابر بن عبد اللّه « 1 » پرسيدم كدام آيه قبل از همه نازل شد ؟ گفت :
« يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ »
گفتم : آيا آيهء
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ . . . »
قبل از همه نازل نگرديد ، زيرا بعضى روايات چنين خبر دادهاند ؟ جابر پاسخ داد : من آنچه رسول خدا ( ص ) فرمود براى شما نقل مىكنم . او فرمود : من در غار حراء معتكف بودم . پس از آنكه مدت اعتكاف به پايان رسيد ، از كوه سرازير شدم . چون به پايين كوه رسيدم ( روايتى اين عبارت را اضافه دارد : كسى مرا صدا زد . ) به اطراف خويش نگريستم ، پس به آسمان نظر كردم . ناگهان او را ( يعنى جبرئيل ) در آسمان ديدم ( در روايت ديگرى اضافه شده است : در حالى كه بر تختى ميان آسمان و زمين نشسته بود . ) مرا لرزشى فرا گرفت . نزد خديجه آمدم و خواستم رواندازى بر من بيفكند . آنگاه خداوند اين آيه را نازل فرمود
« يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ . قُمْ فَأَنْذِرْ . »
« 2 »
اما اين روايت در آنچه ما در صدد اثبات آن هستيم ، يعنى اولين آيهاى كه نازل شد ، صراحت ندارد . بلكه احتمال دارد اين حديث مربوط به اولين آيه بعد از دورهء فترت وحى باشد . اين نكته از ظاهر روايتى كه بخارى و مسلم و بزار « 3 » ، از ابو سلمة و او از جابر نقل مىكنند به دست مىآيد . روايت مذكور چنين است :
هنگامى كه در راه بودم ، ناگهان صدايى از آسمان شنيدم . به آسمان نگريستم .
ناگهان فرشتهاى كه در غار حراء بر من فرودآمده بود ديدم كه بر تختى ميان آسمان و زمين نشسته است . از شدت ترس توان ايستادن نداشتم . پس از آن به خانه آمدم و گفتم مرا در جامهاى بپيچيد . جامه بر من افكندند ، و سپس خداوند اين آيات را نازل فرمود :
« يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ . قُمْ فَأَنْذِرْ . وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ . وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ . وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ »
سلمه افزود : و الرجز يعنى بتها . « 4 »
ظاهر اين روايت نشان مىدهد كه جابر در بيان اين كه نخستين آيهاى كه نازل شده اين
هامش
( 1 ) . جابر بن عبد اللّه بن عمرو بن حزام خزرجى انصارى سلمى ( 16 ه . ق - 78 ه . ق ) صحابى . بخارى و مسلم و ديگران از او 1540 حديث روايت كردهاند . ( الأعلام زركلى ، 2 : 104 )
( 2 ) . صحيح بخارى ، كتاب التفسير ، سوره المدثر ، باب و ربّك فكبّر ؛ و صحيح مسلم ، ج 1 ، كتاب الإيمان ، باب بدء الوحى الى رسول اللّه ( ص ) : ج 161 ( 257 ) .
( 3 ) . احمد بن عمرو بن عبد الخالق ابو بكر بزار ( م 292 ه . ق ) حافظ و عالم حديث . وى دو مسند تاليف كرده است . يكى البحر الزاخر كه به مسند كبير معروف است و ديگرى به مسند صغير ( الاعلام زركلى ، 1 : 185 )
( 4 ) . صحيح بخارى ، بدء الوحى ، ج 1 : ح 2 و كتاب التفسير ، سوره المدثر ، باب و ثيابك فطهر : ح 4925 ؛ صحيح مسلم ، ج 1 ، كتاب الايمان ، باب بدء الوحى الى رسول اللّه : ح 161 ( 255 ) .