در پاسخ بايد گفت اولا ، وجوه ديگر اعجاز ، وجوه غير از اعجاز اسلوب قرآن ، كه پيش از اين به تفصيل گذشت ، اين شبهه را نقض مىكند . ثانيا ، در اين شبهه مغالطهاى نهفته است . زيرا معناى تحدى به قرآن اين نيست كه مردم به همان صورت كلامى و شيوهء معينى كه اسلوب قرآن بدان ممتاز است سخن بياورند . بلكه معناى تحدى به قرآن آن است كه از مردم مىخواهد كلامى از خود با هر سبك و سياقى و با هر صورت و شيوهاى ارائه كند ، به شرط آنكه از مقايسه با قرآن بر اساس ملاك و معيار بيانى واحد سربلند بيرون آيد . اين آن چيزى است كه قرآن بدان تحدى كرده است ؛ و اين آنقدر و ميزانى است كه سخنوران و بليغان با حفظ روشها و شيوههاى خاص خود به طور متعارف در آن به مبارزه و مسابقه ادبى مىپردازند . درست مانند مسابقه دو ميدانى كه براى هريك از قهرمانان مسيرى معين در نظر گرفته شده به طورى كه هيچيك در مسير رقيب خود قرار نمىگيرد و در محدودهاى كه او مىدود وارد نمىشود ، بلكه بدون آنكه مزاحم ديگرى شود يا ديگرى مزاحم او باشد ، در مبدأ مسابقه و موازى با رقبا قرار مىگيرد ، و سپس همگى به سوى هدف مشتركى كه براى مسابقه در نظر گرفته شده مىدوند و در طول مسير يا از هم فاصله مىگيرند و يكى جلو مىافتد و يكى عقب مىماند ؛ و يا هم دوش هم مىدوند ، بدون آنكه اختلاف مسير آنها در اين برترى يا تساوى تأثيرى داشته باشد ؛ بلكه نسبت و فاصلهء آنها از هم با ملاك مسافتى كه به سوى هدف طى كردهاند مشخص مىشود . حال رقيبان ميدان سخنورى و بيان نيز چنين است . هريك براى رسيدن به هدف بيانى عام ، روشى متناسب با قريحهء مشخص و استعداد خاص خود انتخاب مىكند . و پس از اين است كه به تناسب پايبندى و التزام به ويژگىهاى بيانى يا فاصله گرفتن از آن بر يكديگر پيشى مىگيرند يا برابر مىايستند . پس ، آنان كه به معارضه با قرآن فراخوانده شدهاند نيز علىرغم پايبندى به شيوهء گفتار و روش بيانى خويش اگر خود را در سطح پيامبر قرآن بدانند همانند آنچه او آورده خواهند آورد ؛ و اگر خود را برتر از او مىبيند ، بهتر از آنچه او آورده ، ارائه خواهند كرد ؛ و اگر معتقد باشند كه از او كمترند ، هرگز خود را به زحمت نخواهند افكند كه چيزى نزديك به آنچه او آورده بياورند .
اما هيچيك از اين سه فرض محقق نشد ؛ و آنان نه در مقايسه با كل قرآن و نه در مقايسه با 10 سوره از آن و نه در مقايسه با يك سوره همانند آن ، چه به صورت فردى و چه به صورت جمعى و با كمك يكديگر ، و لو آنكه جن و انس را نيز به يارى مىطلبيدند ،
مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى) — صفحة 1068
مساهمون: الشيخ محمد عبد العظيم الزرقاني
ص١٠٦٨