پيشنهاد مىكردند محقق مىساخت . اما او در آن زمان به بندگى خود اعتراف كرد و داشتن هرگونه قدرت و نيرويى را براى پديد آوردن اين كتاب يا معجزات ديگر منكر شد . در سورهء اسراء چنين مىخوانيم :
« وَ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنا مِنَ الْأَرْضِ يَنْبُوعاً . أَوْ تَكُونَ لَكَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهارَ خِلالَها تَفْجِيراً . أَوْ تُسْقِطَ السَّماءَ كَما زَعَمْتَ عَلَيْنا كِسَفاً أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ قَبِيلًا . أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقى فِي السَّماءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَراً رَسُولًا »
« 1 »
وجه چهاردهم اثربخشى و توفيق قرآن
قرآن در مقايسه با همهء كتابهاى آسمانى و بشرى در مرحلهء خارقالعادهاى از تأثير و توفيق قرار گرفته است . و در اثرگذارى به وسيلهء كلام و غير آن از سنن متعارف و معهود الهى بيرون رفته است . توضيح اين كه اصلاحى را كه قرآن در جان موجب گشت و ديگرگونى و انقلابى كه بر جاى گذارد در هيچ دورهاى از تاريخ قديم و جديد ايجاد نمىشد و نمىشود مگر بر اساس ايمان عميقى كه مبتنى بر وجدانى قوى باشد . ايمانى كه نفس را مقهور خويش دارد و بر عواطف و اميال قاطعانه حكم مىراند . ايمانى كه مردم را از شيوه و سيرهء اوليه در عقايد موروثى و عباداتى كه بدان خو گرفتهاند و اخلاقياتى كه با آن پرورش يافتهاند و عاداتى كه با گوشت و پوست آنان آميخته شده بازدارد ، و به پذيرش و تسليم در برابر دين جديدى كه همهء مواريث فكرى و اعتقادى ايشان را نابود ساخته و با شرايط متعارف و معمول ايشان به مبارزه برخاسته است وادارشان سازد . اين اساس و پايهء اجتنابناپذير همان است كه عادتا همهء كتابهاى تعليمى كه عالمان و مصلحان پديد آوردهاند از تحقق آن ناتواناند ، و همهء قوانين بشرى كه رهبران و
هامش
( 1 ) . « و گفتند : هرگز تو را باور نداريم تا براى ما از زمين چشمهاى روان سازى ، يا تو را بوستانى باشد از درختان خرما و انگور كه ميانش جوىها روان گردانى ، يا از آسمان ، چنان كه دعوى كردى ، پارهاى فروافكنى ، يا خدا و فرشتگان را روياروى ما به يارى ، يا تو را خانهاى از زر باشد ، يا در آسمان بالا روى ، و بالا رفتنت را هرگز باور نداريم تا بر ما فرشتهاى فروآرى كه آن را بخوانيم . بگو : پاك و منزه است پروردگار من ، مگر من جز آدمى پيامبر هستم ؟ » ( اسراء : 90 - 93 )