مردم و دعوت ايشان به سوى حق در داده است . هيچ امرى گرانقدرتر و جاودانهتر از قرآن نيست - قرآنى كه خداوند به وسيلهء آن امتى را متحد و قدرتمند ساخت و بهترين امت را پديد آورد و اساس بزرگترين دولت را بنا نهاد . اين مجد و عظمت جاودانه چيزى نيست كه محمد زهد به خرج داده از آن چشم بپوشد ، و اگر ساخته و پرداختهء خود او باشد ، نسبت آن را به خود انكار كند ، در حالى كه او خود مردمان را به ايمان به آن و تعاليمى كه آورده دعوت مىكند . اگر محمد خود صاحب قرآن باشد ، چه انگيزهاى در انكار انتساب آن به خويش مىتواند داشته باشد ؟ اگر وجاهت و مجد و بلندى مقام مىخواهد كه هيچچيزى براى او وجيهتر ، عظيمتر و بلندمرتبهتر از اين نيست كه قرآن كلام او باشد . و اگر در پى هدايت مردم است ، كه مردم دوستتر مىدارند هدايت را مستقيما از كسى دريافت كنند كه جن و انس را با كلامش عاجز و ناتوان ساخته و همه نسلها و جوامع بشرى را به هماوردى با كلام خويش طلبيده است و با برهان و دليل هر مخالف مبارزهجويى را مقهور خويش ساخته است . اگر قرآن اثر محمد بود ، مىتوانست با آن به جاى نبوت ، الوهيت خويش را ثابت كند . زيرا ، همان گونه كه در وجوه پيشين گفتيم ، ممكن نيست كه اين قرآن از سوى كسى غير از خداوند صادر شده باشد ؛ لذا اين الوهيت بسيار بيشتر از نبوت مردم را شگفتزده و مجذوب مىسازد . آنان از اينكه پيروان خدايى باشند بسيار بيشتر احساس شرف و بزرگى مىكنند تا اينكه پيروان فرستادهاى باشند كه حتى براى يك روز نه از دايره عبوديت خارج بوده و نه خواهد شد و نه به آسمان ربوبيت رسيده و نه خواهد رسيد .
العبد عبد و إن تعالى * و المولى مولى و إن تنزل « 1 »
به همين دليل ، دشمنان پيامبران غالبا كسانى بودند كه پيروى و تبعيت از شخصى هم جنس خودشان بر ايشان گران مىآمد . آنان تعجب مىكردند كه چرا به انسانى همانند ايشان وحى شده است ؛ و پيشنهاد مىكردند خدا را به نحوى واضح ببينند ، يا فرشتگان آشكارا بر ايشان نازل شوند . و اگر محمد صاحب قرآن بود ، قطعا از سطح همهء مخلوقات خارج مىشد و در افق الوهيت ظاهر مىگرديد ، و با عظمتى كه همه در برابر آن سر خم مىكردند و بدان گردن مىنهادند بر عالم پرتو افشانى مىكرد و هر آيهاى را كه معارضان
هامش
( 1 ) . « بنده بنده است اگرچه فرا دست گردد / و خواجه خواجه است اگرچه فرودست شود . »