خداوند آخرين آيهء سورهء بقره ، يعنى آيهء
« لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها »
« 1 » ( خدا هيچكس را تكليف نكند مگر به اندازه توانش ) را تا آخر سوره نازل فرمود . در نتيجه آرامش يافتند و قلبشان مطمئن شد ، و دريافتند كه جز نسبت به افعالى كه در محدوده اختيار و توان ايشان است ، يعنى امورى مانند نيت و اراده و عمل ، محاسبه نخواهند شد ؛ اما تخيلات درونى گذرا و تصورات سوء ، هر چند كفرآميز ، متعلق تكليف نيست ، زيرا كنترل آنها در حيطه قدرت بنده نيست . ملاحظه مىشود كه پيامبر ( ص ) در اين ماجرا همان زمان كه اصحاب سؤال كردند معناى آيهء
« . . . وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ . .
. » را براى آنان تبيين نكرد ، زيرا در آن زمان چيزى در اين باره به او وحى نشده بود . اگر آنچنانكه دروغزنان مىگويند ، قرآن زاييده فكر پيامبر بود ، همان هنگام به وسيله آيهء آخر سورهء بقره به كمك اصحاب مىشتافت و ايشان را از وحشت ترسى كه قلبشان را مىشكافت آگاه مىكرد ؛ به ويژه آنكه آنان اصحاب او بودند و او پيامبرشان ، و پيامبر نسبت به ايشان بسيار مهربان : « بالمؤمنين رءوف رحيم » همچنين ، اگر اين كلام از محمد بود ، قطعا مشكل ايشان را حل مىكرد ، زيرا در غير اين صورت كتمانكنندهء علم محسوب مىشد ، و كتمانكنندهء علم مورد لعن خداوند است .
پنجم ، آمده است هنگامى كه عبد اللّه بن أبى ، بزرگ منافقان ، مرد ، پيامبر بر جنازه او حاضر شد . او را در جامه خويش كفن كرد و خواست برايش استغفار كند . عمر عرض كرد : « آيا براى او استغفار مىكنى و بر او نماز مىخوانى در حالى كه خداوند تو از اين كار نهى فرموده است ؟ » پيامبر ( ص ) فرمود : خداوند مرا مخير ساخت و فرمود :
« اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ . .
. » « 2 » . و من بيش از هفتاد بار براى او استغفار خواهم كرد . » سپس پيامبر بر او نماز گذارد . پس خداوند اين آيه را نازل فرمود :
« وَ لا تُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلى قَبْرِهِ . .
. » « 3 » . و از آن پس پيامبر
هامش
كرديم ؟ بگوييد : شنيديم و فرمان برديم ، پروردگارا آمرزش تو را مىطلبيم و بازگشت به سوى توست . » صحيح مسلم ، كتاب الإيمان ، باب 57 : ح 199 ( 125 ) .
( 1 ) . بقره : 286
( 2 ) . « خواهى برايشان آمرزش بخواه يا برايشان آمرزش مخواه . اگر برايشان هفتاد بار آمرزش بخواهى ، هرگز خدا آنها را نيامرزد . . . » ( توبه : 80 )
( 3 ) . « و هيچگاه بر هيچيك از آنها كه بميرد نماز مكن و بر گورش نايست . » ( توبه : 84 )