درباره دروغها و افترائات حقير و پليد دشمنان خدا ، يعنى منافقان كه در رواج آن دست داشتند حتى يك روز تأخير روا نمىداشت . خداوند درباره اين ماجرا مىفرمايد :
« إِنَّ الَّذِينَ جاؤُ بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ . . .
أُولئِكَ مُبَرَّؤُنَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ »
. « 1 » حال مىپرسيم اگر قرآن را محمد خود مىساخت ، آيا بر او ضرورى نبود تا در اعلام حكم برائت همسرش شتاب كند ؟ به ويژه آنكه خود او وجوب دفاع از ناموس را و لو به قيمت ريخته شدن خون به مردم آموخته بود ؟ و آيا ميان اين زبان قاطع و شجاعانه و بيمدهنده و بشارتبخش كه در آيات برائت ظاهر است با زبان محافظهكارانه و نگران رسول ( ص ) در اين ماجرا آنچنانكه روايت شده است تفاوتى نيست ؟ براى رفع هرگونه ترديدى در اين زمينه ، آيات برائت سابق الذكر را با دو جمله زير از حضرت رسول كه درباره همين ماجرا از ايشان روايت شده مقايسه كنيد . روايت شده است هنگامى كه انتظار طولانى گشت و جانها به لب رسيد پيامبر فرمود : « إنى لا أعلم إلا خيرا » « 2 » . و نيز ساعتى پيش از نزول آيات مذكور فرمود : « يا عائشة ، أما إنه قد بلغنى كذا و كذا فإن كنت بريئة فسيبرئك اللّه . و إن كنت اقمت بذنب فاستغفرى اللّه » « 3 » . آيا هيچ عاقلى مىتواند بگويد كه صاحب اين سخنان همان گوينده آيات برائت است ؟ صرفنظر از اختلاف اسلوب اين دو كلام ، به دو روحيه متمايز نهفته در آن بنگريم كه در يكى شخصيت سيد و معبود و در ديگرى شخصيت برده و بنده مشاهده مىشود .
سوم ، روايتى كه طبق آن از پيامبر ( ص ) راجع به اصحاب كهف و ذو القرنين و روح سؤال شد ، و آن حضرت در پاسخ فرمود : « فردا بياييد ، آگاهتان خواهم كرد . » و نفرمود :
« إِنْ شاءَ اللَّهُ »
. نزول وحى به تأخير افتاد ، تا آنجا كه كار بر پيامبر سخت شد و قريش او را تكذيب كرده گفتند : خدايش او را رها كرده و مورد خشم و بىمهرى قرار داده است . آنگاه خداوند اين آيات را نازل فرمود :
« وَ الضُّحى . وَ اللَّيْلِ إِذا سَجى . ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما
هامش
( 1 ) . نور : 11
( 2 ) . « و من چيزى جز خير نمىبينم . »
( 3 ) . « اى عايشه ، دربارهء تو به من چنين و چنان گفتهاند . پس اگر از آنچه دربارهات گفتهاند مبرا باشى ، زود كه خدا تو را تبرئه فرمايد . و اگر به گناه دست يازيده باشى ، از خدا آمرزش خواه . » صحيح البخارى ، كتاب الشهادات ، باب تعديل النساء بعضهن بعضا و كتاب المغازى ، باب حديث الإفك و كتاب التفسير ، سورة التوبة ؛ صحيح مسلم ، كتاب التوبة ، باب 10 : ح 56 ( 2770 ) .