و همچنين ريا در نفس آن گوشهگير مخفى است ، و چون كسى را نمىبيند كه عبادت خود را به او بفروشد ، گمانش اين است كه عبادتش خالص شده است ، و از خيالهاى مخفى نفس خود خبر ندارد ، و از آن رمزها غافل است ، كه شيطان بر گوش دلش مىخواند در شبهاى تار كه مردم مىدانند تو به اين گوشه آمدهاى و ترك خلق كردهاى ، البتّه عبادت مىكنى ، و خوش شهرتى در آفاق كردى ، و تو را در همه عالم به نيكى ياد مىكنند ، و عن قريب خاك پايت را به تبرّك برمىدارند ، و آن بيچاره كه در ميان معركه است ، چون بسيار از نفس خود اينها را ديده است پارهاى نفس خود را شناخته است ، و چون در ميان مردم مىباشد بسيار هم عمل او را مدح نمىكنند ، بلكه مذمّتش مىكنند ، و رياكار و سالوسش مىگويند ، و از اين جهت از ريا فارغتر است .
و همچنين در باب توكّل و عدم توكّل ، معاشرت مردم اين فايده دارد كه به معاشرت مردم و تفكّر در احوال ايشان بىچارگى مردم بر او بيشتر ظاهر مىگردد ، و يأس از ايشان بيشتر حاصل مىشود .
و همچنين در جميع صفات اگر كسى تأمّل كند ، و به چشم بصيرت نظر كند ، مىداند كسى كه در مقام اصلاح نفس باشد و به خدا توسّل نمايد به فضل الهى ، در ضمن معاشرت خلق نفس او به كمالات بيشتر متّصف مىشود ، مگر نمىدانى معاشرت نيكان و ديدن اطوار ايشان ، و شنيدن پندهاى پسنديدهء ايشان ، چه دوائى است براى دردهاى نفس ، قطعنظر از آنكه بنده را با اينها كار نيست ، و مطيع خداوند خود مىبايد باشد ، و آنچه فرمودهاند بايد عمل كند ، و به تصرّف خود كار نداشته باشد ، و بعضى از تحقيق اين مقام انشاء اللّه در باب تحقيق معنى دنيا بيان خواهد شد .
عين الحيات ( فارسى ) — صفحة 386
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٨٦