او كرامت فرموده به قبح اين عمل ، آن را نيز كفران كرده است ، پس در هر معصيتى اگر تفكّر نمائى كفران نعمتهاى غير متناهى به عمل آيد .
چنانچه حضرت صادق عليه السّلام فرمود : شكر نعمت اجتناب از محارم و ترك گناهان است ، و تمام شكر آن است كه گويد الحمد للّه رب العالمين « 1 » .
بدان كه از جملهء شكر منعم تفكّر در نعمتهاى منعم است ، و اقرار به اينكه احصاى آنها نمىتوان نمود ، و اگر كسى تفكّر نمايد در خوردن يك لقمهء نان كه خدا را چه نعمتها بر او هست ، از امورى كه سبب ساخته از براى حصول اين لقمه تا به اين حد رسيده است كه مىتوان خورد ، و بعد از خوردن چه نعمتها دارد بر او از اسبابى كه در بدن برانگيخته تا جزو بدن بشود ، از دست و دهان و دندانها و زبان و معده و قوّت هاضمه و ماسكه و دافعه و جاذبه ، و تدبيراتى كه در هر حالتى از حالات غذا مىفرمايد ، و قسمتهائى كه به اخلاط اربعه منقسم مىگرداند ، و هريك از راه عروق و شرائين به محلّ خود مىفرستد ، و جزو آن عضو مىگرداند ، اعتراف مىكند كه شمردن نعمتهاى الهى محال است ، بلكه اگر نيكو تفكّر نمائى مىدانى كه هر نعمتى كه خدا بر هر فردى از افراد خلق دارد بر تو نيز اينها نعمت است ؛ زيرا كه آدمى مدنى بالطبع است ، و همه را به يكديگر احتياج است .
پس هر نعمتى كه خدا بر آن جولاى هندى دارد از اعضا و جوارح و تغذيه و تنميه و ساير نعم همه بر تو نعمت است ؛ زيرا كه اگر اين نعمتها نسبت به او نمىشد و آن پارجه را نمىبافت ، كه تو با جماعتى كه تو به ايشان محتاجى منتفع شويد ، و هر نعمتى كه بر پدر آن جولاه كردهاند ، همه در وجود آن جولاه دخيل است ، پس آنها نيز بر تو نعمت است ، پس ملاحظهء هر نعمتى كه بر احدى از خلق از زمان آدم تا
هامش
( 1 ) اصول كافى 2 / 95 ح 10 .