آن است كه چيزهائى را كه خدا گفتن آن را واجب يا مستحب گردانيده بگويد ، و آن را از چيزهائى كه خدا نهى فرموده يا مكروه ساخته بازدارد ، و همچنين است شكر چشم و گوش و دست و پا و ساير اعضاء و جوارح و قوا ، و شكر مال آن است كه آن را در مصرفى صرف كند كه منعم به آن راضى باشد ، و حقوقى كه خدا در مال واجب گردانيده ادا كند ، و شكر علم آن است كه بذل كند به طالبانش ، و عمل به آن بكند ، و وسيلهء باطل نكند ، و در هريك از اينها هرچند كه صرف مىكند حقتعالى بر وفق وعدهء خود عوض كرامت مىفرمايد .
و بدان كه در هر معصيتى كفران نعمتهاى نامتناهى از نعمتهاى الهى به عمل مىآيد ، خواه در اصول دين و خواه در فروع دين ، مثلا وجود پيغمبر آخر الزمان صلّى اللّه عليه و آله و بعثت آن حضرت اعظم نعمتهاى الهى است بر بندگان ، كه آن حضرت را وسيلهء سعادات ابدى ، و واسطهء نعمتهاى دنيوى و اخروى گردانيده ، و همچنين اوصياى آن حضرت ، و شكر اين نعمت آن است كه اقرار به بزرگوارى ايشان بكنند ، و اطاعت ايشان در اوامر و نواهى بكنند ، پس انكار ايشان بدترين افراد كفران نعمت ايشان است .
و بعد از اقرار در هر گناهى كفران اين نعمت عظيم كرده است ، و آن گناه البتّه به عضوى از اعضا مىشود ، پس كفران نعمت آن عضو كرده است ، و عقل و نفس و مشاعر و قوا و عضلات و رباطات و ساير ادواتى كه در تحريك آن عضو دخل دارند ، هريك نعمتى از نعمتهاى الهىاند كه در غير مصرف ايشان را صرف كرده ، و كفران هريك از اين نعمتها كرده ، و آن غذائى كه خورده كه باعث اين قوّت شده كه بهسبب آن فعل بد از او صادر شده ، با آن امور غير متناهى از عرش و كرسى و سماوات و ارض و ملائكه ، و چندين هزار بنى آدم كه مدخليّت در تحصيل آن غذا داشتهاند همه نعمتهاى الهى است ، و كفران همه كرده است ، و آن علمى كه خدا به
عين الحيات ( فارسى ) — صفحة 329
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٢٩