مىتوان شد از غير راهش ، پس چون خدا بر شما منّت گذاشت به نصب امامان بعد از پيغمبر شما ، فرمود كه : امروز دين شما را كامل نمودم ، و نعمت خود را بر شما تمام كردم ، و دين اسلام را براى شما پسنديدم و برگزيدم « 1 » .
و از طريق سنّى و شيعه متواتر است كه حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله به حضرت امير المؤمنين فرمود : من شهرستان علمم و تو در آن شهرستانى ، و داخل شهر نمىتوان شد مگر از درش « 2 » .
و اخبار در اين باب زياده از حد و حصر است ، چنانچه از احاديث معتبره ظاهر مىشود نه همين سفينهء نجات اين امّتند ، بلكه جميع ملائكه و پيغمبران به بركت ولايت ايشان به سعادات فايز گرديدهاند ، و در جميع شدايد به انوار ايشان پناه بردهاند ، و ايشانند علّت غائى ايجاد جميع آسمانها و زمين ، و عرش و كرسى ، و ملك و جنّ و انس ، چنانچه در احاديث بسيار وارد شده است كه خداوند خطاب به محمّد و على نمود كه : لولاك لما خلقت الأفلاك ، اگر نه شما مىبوديد من افلاك را خلق نمىكردم ، و بيان سرّ اين اخبار موقوف بر تبيين رمزى است كه موجب انكشاف اين معنى مىشود .
بدان كه خداوند عالميان فيّاض مطلق است ، و ذات مقدّسش مقتضى فيض وجود است ، امّا قابليّت مادّه از جانب ممكنات شرط است ، تا افاضهء آن فيض عقلا قبيح نباشد ، و كسى كه قابل آن باشد كه چنين بنائى مثل عالم امكان را براى او بنا كنند ، و چنين مهمانخانهاى براى او مرتّب سازند ، و در ميدان وسيع عرصهء ايجاد چنين سقفهاى رفيع و بناهاى منيع برپا كنند ، و چندين هزار از سرادق رفعت و
هامش
( 1 ) بحار الانوار 23 / 99 - 100 ح 3 .
( 2 ) احقاق الحق 5 / 469 - 501 .