قرشت - گفته كه :
الاقتحاش : التفتيش ، يقال : « لأقتحشنّه ، فلأنظرنّ أسَخِيٌّ هو أم لا ؟ » وهذا أحد ما جاء على الافتعال متعدّياً وهو نادر . « 1 » انتهى .
ورَحِم - به فتح راء وكسر حاء - عضوى است كه نطفهء مرد وزن در آن جمع مىشود وفرزند از آنها در آن متكوِّن مىگردد ودر اين لفظ ، سكون حاء با فتح وكسر راء وكسر حاء وراء نيز نقل شده [ است ] .
وبالجملة چون مآل همهء احتمالات يكى است ، ترجمهء آن بنا بر أحد احتمالات - واللَّه يعلم - اين است كه : « خداى عزّوجل مىداند حمل هر زنى را كه آنچه در بار دارد مذكَّر است يا مؤنَّث ، وحَسَن است يا قبيح ، وسعيد است يا شقى ، ومىداند كم شدن وزياد شدن رحمها را ، وهر چيزى از ارزاق وآجال وأمثال آنها نزد حكيم متعال مقدارى وحدّى دارد كه تجاوز از آن نمىكند » .
واسناد كم وزياد به رحم مبنى است بر مَجاز از قبيل توصيف « محل » به صفت « حال » به يكى از چند احتمال :
اوّل اين كه : كمي آن است كه بچه قبل از نه ماه متولد شود وبماند ، مانند حضرت امام حسين عليه السلام كه بعد از شش ماه متولد شد . وزياد آن است كه تولدش قدرى بعد از نه ماه شود .
ودوم اين كه : كمي عبارت است از نقصان اعضا وزيادتى عبارت است از اضافه بودن آنها ؛ مثل اين كه يك دست نداشته باشد ، يا شش انگشت مخلوق گردد / 49 / .
سيوم : علىّ بن إبراهيم در تفسير اين آيت گفته :
« وَما تَغِيضُ »
أي ما تسقط مِن قبل التَّمام ، و
« وَما تَزْدادُ »
يعني على تسعة أشهر ، كلّما رأت المرأة من حيض في أيّام حملها زاد ذلك على حملها . « 2 »
حاصل معنى اين كه : « كم بودن رحم عبارت است از اين كه فرزندى پيش از نه ماه سقط شود وبميرد ، وزيادى ، آن است كه از نُه ماه بگذرد و - امام عليه السلام فرمود كه : - هرگاه
هامش
( 1 ) . القاموس المحيط ، ج 2 ، ص 283 ( قحش ) .
( 2 ) . تفسير القمّي ، ج 1 ، ص 360 .