وايضاً در [ همان ] كتاب از جناب ولايت مآب حضرت أبى تراب عليه السلام مروى است كه : الصبر صبران : صبر عند المصيبة حسن جميل وأحسن من ذلك الصبر عندما حرّم اللَّه « 1 » يعنى :
« صبر بر دو قسم است : يكى صبري است نزد مصيبت به مال يا جان يا فقدان دوستان وفرزندان واين صبر خوب وپسنديده است ، وبهتر از اين صبر به اعتبار ثواب ، صبر است نزد آنچه حرام كرده آن را حضرت رب الأرباب » ؛ به اين معنى كه هرگاه بر حرامى توانايى ، يابد ودر آن وقت به خاطر رساند كه حضرتِ واقف الاسرار در آن محل حاضر وبر آن عمل ناظر است ، نفس شوم را از اقدام به آن باز دارد وطريق صبر وشكيبايى از آن را سپارد ؛ چه در اين مكان وزمان خواهد گرديد مصداق كريمهء
« وَلِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ »
« 2 »
.
وصاحب مجمع البحرين گفته كه : « في الحديث : الصبر صبران ؛ صبر على ما تكره وصبر على ما تحبّ » « 3 » وبعد از آن گفته كه :
صبر اوّل ، مقاومت وايستادگى نفس است در مقابل مكروهاتى كه وارد مىشود بر آن ومتأثر نشدن نفس است از آن واين را « سِعهء صدر » يعنى گشاد خاطر مىنامند واز اقسام شجاعت مىدانند . وصبر دوم ، ايستادگى نفس است در برابر خواهش خودش واين فضيلت ، شمرده مىشود از اقسام عفّت . وبالجملة هر يك از اين دو قسم نسبت به كافّهء مكلَّفين منقسم است به سه قسم :
قسم اوّل : صبر جمعى كه مقصود اصلى ايشان قرار است وثبات در وقت حلول مكاره ومصيبات وتوقّع تحسين است وستايش از أرباب عقل ودانش ، وصاحب اين گونه صبر محروم است از كرامت واجر ، بلكه آنچه در مذمّت أهل سمعه وريا در أحاديث ائمهء هدى عليهم السلام صادر شده ، دربارهء أو صادق [ است ] وحال أو با حال صاحبان اين رذيلة بالمآل موافق است ومطابق . « 4 »
هامش
( 1 ) . الكافي ، ج 2 ، ص 90 ، ح 11 ؛ من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 187 ، ح 565 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 246 ، ح 20369 .
( 2 ) . سورهء الرحمن ، آيهء 46 .
( 3 ) . ر . ك : مشكاة الأنوار ، ص 24 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 238 ، ح 20376 .
( 4 ) . مجمع البحرين ، ج 2 ، ص 579 ( صبر ) .