لهذا تحمّل صبر بر آنها بر ما گوارا است ، به خلاف شيعهء ما كه با وجود غفلت از بلا گاهى به آن مبتلا مىشوند وجزم به مقدار ثواب آن به اعتبار اين كه منقول به اخبار آحاد است كما ينبغي نمىكنند ، به اين سبب در ميان خوف ورجا مىمانند . پس به اين جهت صبر ايشان عظيمتر واجر ايشان جسيمتر است واين هر دو معنى در بحار الأنوار « 1 » وشرح صافي أستاذ قدس سره بر كافى مذكور است . وبه خاطر قاصر مىرسد كه شايد مراد اين باشد كه چون ائمهء هدى عليهم السلام جزم دارند به اين كه صبر ايشان موافق فرموده خدا ومطابق قانون تسليم ورضاست ، بنا بر اين ، جزم دارند به اين كه آن صبر مقبول درگاه الهى وموجب مثوبات نامتناهى است ، پس به مقتضاى :
رنج راحت دان چو شد مطلب بزرگ * گرد گلّه توتياى چشم گرك
محنت آن صبر در شأن ايشان شدتي چنان ندارد وتحمّل ثقل آن بر خاطر عاطرشان بار زيادى نمىگذارد ، به خلاف شيعه كه در أوان حلول بلايا وآخر آن بايد با مَركب چموش نفس سركش مقاومتها نمايند تا أو را في الجملة رام كرده متحمل صبر بر آن فرمايند وبا وجود اين با جنود شيطان مجاهدتها كنند كه به عُجب وريا مبتلا نگردند وبا وصف اين ، مراتب جزم به اين كه صبر خدا پسند به هم رسيد وبعد از اين چيزى سبب احباط آن نخواهد گرديد ، امرى است در كمال اشكال بلكه شبيه به محال ، پس با اين همه حكايتها صبر بر شدّتهاى محنتها كه خلاف مقتضاى نفس وهواست ، امرى است بسيار خطير كما لا يخفى على الخبير . / 38 /
تحقيق بالمقام حقيق
« صبر » در لغت به معنى حبس ونگاه داشتن است مطلقاً ودر اصطلاح شرع عبارت است از حبس نفس بر چيزى كه مكروهِ آن باشد به قصد تحصيل رضاى خدا ؛ چنانچه صاحب مجمع البحرين از بعضي اعلام نقل كرده [ است ] . « 2 » ونشان آن ، منع باطن است از جزع واضطراب بىفايده ، ونگاه داشتن اعضاى ظاهره است از حركات غير معتاده ؛
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 71 ، ص 80 و 81 .
( 2 ) . معاني الأخبار ، ص 260 ، ح 1 ؛ عدّة الداعي ، ص 94 ؛ مشكاة الأنوار ، ص 241 .