مثل زدن دست بر زانو وخراشيدن رو وگشودن موى در وقت وفات أطفال يا فوات مال ، ومانند تلفّظ به كلمات شكايتآميز از خالقِ هر كس وهر چيز در أوان حلول محنت وزمان نزول بليّت .
ومروى است در كتاب معاني الأخبار كه جناب رسول مختار - عليه وآله السلام بالليل والنهار - پرسيد در حديثي طويل تفسير « صبر » را از حضرت جبرئيل عليه السلام ؟ پس أو در جواب گفت كه : يصبر في الضرّاء كما يصبر في السرّاء ، وفي الفاقة كما يصبر في الفناء ، وفي البلاء كما يصبر في العافية ، فلا يشكو حاله عند المخلوق بما يصيبه من البلاء ، « 1 » حاصل معنى اين كه : « صبر آن است كه خود را نگاه دارد در وقتي كه گرفتار شود به چيزى كه به حسب ظاهر ضرر ونقصان أو در آن است ؛ چنانچه در حال سرور وخوشحالى شعار مردان است ، وصبر كند در وقت شدت احتياج مثل صبر در وقت بىنيازى وحصول كل ما يحتاج ، وصبر كند در وقت بلا وسستى مانند صبر در زمان عافيت وتندرستى ، پس از حال خود نزد خلايق شكايت نكند به سبب آنچه از بلا به أو رسد » .
بدان كه مراد به مكروه نفس در اين مقام اعمّ است از مشقّت فعل طاعت ومحنت ترك معصيت وابتلا به نقصان مال يا جان وگرفتارى به فراق دوستان وفرزندان ؛ چنانچه از تضاعيف آيات وروايات معلوم ودر كتب معتبرهء أحاديث مسطور ومرقوم است وچون اين مقام گنجايش نقل تمام آن [ را ] ندارد ، قلم صدقْ رقم ، ترجمهء بعضي آنها را بر لوحهء عرضى مىنگارد .
از آن جمله در كتاب « الإيمان والكفر » كافى از حضرت امام محمّد باقر عليه السلام مروى است كه : الجنة محفوفة بالمكاره والصبر ، فمن صبر على المكاره في الدنيا دخل الجنّة ؛ وجهنّم محفوفة باللذات والشهوات ، فمن أعطى نفسه لذّتها وشهوتها دخل النار ، « 2 » خلاصهء معنى اين كه : « بهشت احاطه كرده شده است به أموري كه مكروه نفس است وبه صبر بر آنها ، پس كسى كه در اين عاريت سرا متحمل صبر بر مكاره گرديد ، داخل مىشود در بهشت جاويد » .
هامش
( 1 ) . الكافي ، ج 2 ، ص 89 ، ح 7 ؛ مسكن الفؤاد ، ص 46 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 309 ، ح 20600 .
( 2 ) . الكافي ، ج 2 ، ص 89 ، ح 7 ؛ مسكن الفؤاد ، ص 46 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 309 ، ح 20600 .