فقرهء سابعه است وممكن است كه از قول مزبور معنى « غلبه » اراده شده باشد ؛ چه قول به معنى غلبه گاهى استعمال مىشود ، وليكن در اين صورت اتصاف آن به لفظ أرضاه مناسب نيست ، وممكن است كه مراد به قول همان معنى مصدري معروف كه در لغت فارسيه تعبير از آن به گفتن مىشود ، بوده باشد به تأويل اسم تفضيل به اسم مفعول كه مرضىّ باشد مجازاً به جهت علاقهء حاصلهء بينهما ، واين أضعف احتمالات ثلاثة است چنانچه أول أقوى است ، وبنا بر [ اين ] قول ، ارضى عبارت است از أفضل افراد مرسلين - صلوات اللَّه عليهم وعلى آله الطيبين إلى يوم الدين - .
تزيين ثاني : به تحقيق كه اشتهار يافته است در مصطلح نحويين انقسام توكيد ، به توكيد معنوي وتوكيد لفظي ؛ اما توكيد معنوي آن تابعي را گويند كه رفع كنندهء احتمال تقدير اضافهء چيزى است به سوى متبوع با ارادهء خصوص از متبوعى كه ظاهر أو عموم است ودر فرض أول استعمال مىكنند لفظ نفس وعين ونحو آن را [ و ] در فرض ثاني استعمال مىنمايند لفظ كل وكلا وكلتا وجميع وعامه ومانند آنها را .
واما توكيد لفظي پس آن عبارت است از تكرار معنى مؤكَّد به اعادهء لفظ آن با تقويت معنى مؤكَّد به مرادف آن به جهت قصد تقرير . وتكرار مذكور يا به جهت خوف از نسيان سامع است ، يا به جهت عدم اصغا يا عدم اعتناى آن به كلام متكلم ويا به جهت ابرام والحاح متكلم است . وبيشتر أوقات توكيد لفظي در جمل استعمال مىشود وگاهى هم در مفردات استعمال مىشود « 1 » ، ولكن غالب در استعمال جملهء مؤكِّده است با حرف عطف كقوله تعالى :
« وَما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ
*
ثُمَّ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ »
« 2 » وقوله تعالى :
« أَوْلى لَكَ فَأَوْلى
*
ثُمَّ أَوْلى لَكَ فَأَوْلى »
« 3 » . واز موارد استعمال آن بدون عاطف قول شاعر است :
أيَا « 4 » مَن لَسْتُ أقْلاهُ * ولا فِي الْبُعْدِ أنْسَاهُ
هامش
( 1 ) . خ . ل : مىنمايند .
( 2 ) . سورهء انفطار ، آيهء 17 - 18 .
( 3 ) . سورهء قيامت ، آيهء 34 - 35 .
( 4 ) . در نسخهء خطى : ابا . متن موافق با نسخهء روضاتى است .