تتميم
بايد دانست كه سرّ اين كه معصوم در بعض از فقرات اين دعا مثل اين فقرهء شريفه متوسل به صيغهء تفضيل از غير مادهء مسؤول منه كه مدخول « من » است گرديدهاند چيست ؟ ودر ساير فقرات كه صيغهء مذكوره را از مادهء مدخول « من » بنا فرمودهاند چه وجهي دارد ؟ آنچه در اين حال بر سبيل استعجال به نظر قاصر مىرسد اين است كه چون اتصاف ذوات ممكنات در خارج به صفات سابقه صحيح است مثل اين كه گويند كه : فلان شئ ، ابهى وأجمل از فلان شئ است ؛ زيرا كه در افراد مفاهيم آن صفات مفضّل ومفضّل عليه هر دو يافت مىتواند شد ، پس به اين جهت صيغهء تفضيل از نفس مادّهء آن صفات بنا شده ، به خلاف اين صفت كه مفهوم أو به معنى رزق وغفران باشد [ و ] منحصر است در يك فرد لا غير ، وتفضيل شئ بر نفس أو معقول نيست : از اين جهت در اين مقام صيغهء تفضيل از مادهء وسعت نباشد .
پس نيكو تأمّل نماى كه مطلب بسيار لطيف ودقيق است وان شاء اللَّه در شرح بعضي از فقرات آتيه ، به بسط تمام ، بيان اين مرام خواهد شد .
تزيين ثاني : بدان كه رحمتها ونعمتهاى خداوند عالم وپروردگار بني آدم - جلّت عظمته وعمّت نعمته - غير متناهي است ، واز حيّز حصر واحصا بيرون است ؛ چنانچه خود در فرمان واجب الاذعان خود فرمود :
« وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها »
. « 1 » وبه مقتضاى خطاب مستطاب حضرت رب الأرباب كه در محكم كتاب ومبرم خطاب به زبان وحى ترجمان حضرت رسالت مآب - عليه وآله الطيبين آلاف الصلوات والتحيات من اللَّه الملك المنان - جارى گرديده حيث قال - جلّ من قائل - :
« يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا
عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا
مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ »
« 2 » نبايد بندهء شرمنده از خداوند ، هر آزاد وبنده ، به واسطه اعمال ناشايسته وافعال نا بايستهء خود مأيوس ونا اميد گردد ؛ چه هر چند [ گناهِ ] گناهكاران عظيم ، وليكن پروردگار ايشان كريم است .
ونظر به مضمون بلاغت مشحون
سَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَه
هر گاه يكى از بندگان گناهكار
هامش
( 1 ) . سورهء إبراهيم ، آيهء 34 .
( 2 ) . سورهء زمر ، آيهء 53 .