وآن قريه [ آران ] از بناهاى قديمه است وباني آن چنان كه در كتاب خلاصة البلدان « 1 » كه از تأليفات ميرزا صفى قمى است ، مسطور است ، « آران بن قاسان أكبر » بوده است كه پدر أو - كه قاسان أكبر باشد - بنابر قولي ، باني أصل بلدهء كاشان بوده است وآران مذكور ، آن قريه را بنا كرد وبه اسم خود ، موسوم ساخت وگويا همان قنات مزرعهء آرانْ دشت را هم آران بن قاسان جارى نموده باشد وبه اسم خود مسمّا كرده باشد ، يعنى دشتِ آران .
ودر همان كتابْ مسطور است كه قاسان هم رودخانهاى بود كه آن [ را ] به زبان فارسي كاشان مىخواندند والحال ، آن رودخانه خشك است وبه جاى آن ، شهر بنا شده است وبعضي ديگر گفتهاند كه قاسان ، نام شطّى بوده است كه آن را به فارسي « كأس رود » مىخواندند وبعد از آن كه آب آن شط ، شروع در خشكى نمود ، اوّل موضع قريهء بطريده - كه الحال به « بدريه » مشهور است - ظاهر شد وآن ، بلندترين موضع آن بوده است وبعد از آن ، موضع قريه « درام » ظاهر شد وگويند كه باني كاشان « يوراسف » بوده است وگفتهاند كه أو به هيچ جايى وموضعي نگذشت ، مگر آن كه به أهل آن جا صفتي به ميراث گذاشت ودر أصفهان ، رغبت وميل به حَلويات وشيرينىها ميراث گذاشت وآن حالت ، تا اليوم در ميان أهل أصفهان شايع وداير است ، وحلواها ونقلهاى گوناگون مىسازند ودر كاشان ، حيله بازى ودروغ گويى را ميراث گذاشت ودر قم ، ظلم وجور ونوحهگرى را ميراث گذاشت ودر رى ، خدعه ومكر وفرمانِ زنان بُردن را ميراث گذاشت ودر همدان ، بهتان وخفّت
و
هامش
( 1 ) . خلاصة البلدان ، تأليف صفى الدين محمّد هاشم بن صفى الدين محمّد حسينى رضوى قمى است كه درسال 1079 ق ، به فارسي نگاشته شده است . اين كتاب ، در تاريخ قم ومكة ومدينه ومختصرى دربارهء ساير شهرهاى شيعيان اماميه است ومؤلف ، در اثناى آن ، شرح حال عدّهاى از بزرگان را درج نموده است . اين كتاب ، تا به حال به چاپ نرسيده وسه نسخهء عكسي از آن در كتاب خانهء آية اللَّه مرعشى ، به شمارههاى 104 و 265 و 266 در قم موجود است ( الذريعة ، ج 7 ، ص 216 ؛ فهرست كتابهاى عكسي كتاب خانهء آية اللَّه مرعشى ، ج 1 ، ص 106 و 240 و 241 ) .