الابنيه ( بهم 289 ، زل 222 )
در لغت نيامده است . مرحوم بهمنيار در حاشيه مىنويسد : از سياق مطلب چنين مستفاد مىشود كه سيقاقازيا نوعى مرغابى است ( بهمنيار ، 289 ) . اوز كه موفق هروى به آن اشاره مىكند بنا به تعريف منتهى الارب عبارت است از « بط و مرغابى »
سيكى
مثلث . . . يعنى سيكى پخته .
الابنيه ( بهم 22 ، زل 19 )
( به كسر اول و فتح دوم ) مأخوذ از سه يك ، سيك ( صفت نسبى ) . شراب ثلثان شده ، بادهاى كه به سبب جوشش دو سوم آن بخار شده و يك سوم باقى مانده باشد ، شراب مثلث ( فرهنگ معين ) . در هداية المتعلمين از سيكى و انواع آن :
سيكى خوش ، سيكى ريحانى ، سيكى سپندانى ، سيكى سپيد ، سيكى قوى ، سيكى كنانه ، سيكى كهن ياد شده است ( ر ك :
همان كتاب ، فهرست داروها ) .
شاف
بوش كياهيست كى بكويند و از وى شافى كنند و اندر مرهمهاى سرد به كار برند .
الابنيه ( بهم 62 ، زل 52 )
1 - پنبه كه به دارو تر كرده بر چشمان نهند دفع رمد را ( شرفنامهء منيرى ، دهخدا ) ، داروئى كه به ميل در چشم كشند ( آنندراج ، دهخدا ) . 2 - شافه ، شاف مخفف شياف ، چيزى را كه به طريق ميل كوچك سازند و داروها بدان مالند و جهت معالجه درد بركنند ( آنندراج ، دهخدا ) . در الابنيه ( ذيل مادهء آبنوس ) از دو نوع شاف سرخ و سبز براى معالجهء چشم ياد شده است : آبنوس . . . و گر از او افسانى كنى و بر او شاف سرخ و سبز همىساى علاج جشم را سود نيك - همىساى علاج جشم را سود نيكتر دهذ ( بهم 38 ) . شاف سرخ همان شياف احمر مذكور در اغراض الطبيه است كه از شادنج عدسى و ديگر داروها مىساخته و در درمان كردن بيماريهاى چشم به كار مىبردهاند و شاف سبز نيز همان است كه صاحب اغراض شياف اخضر نوشته و از زنگار و ديگر داروها تركيب مىكردهاند ( ر ك : اغراض ، 702 - 703 ) .
در هداية المتعلمين نيز علاوه بر شافهء سبز و شافه سفيد از انواع ديگر شافه مانند شافهء بنفشه ، شافهء كافورى ، شافهء مامثيا كرارا ياد شده است ( ر ك : همان كتاب ، فهرست داروها ) .
پيش از اين به اصطلاح « شاخه » و « شافه » كردن كه بمعنى شاف و شاف كردن است اشاره شد . هروى اين اصطلاح را نيز به كار برده است : ماميتا اصل او گياهى است . او را به شافه كنند ( بهم 316 ) . اصطلاح شافه كردن در