علت ام الصبيان را نيك بوذ جون از كودك بياوزى .
الابنيه ( بهم 245 ، زل 181 )
( به ضم اول و دوم و تشديد ميم و كسر صاد ) : بمعنى مادر كودكان است و بنا به تعريف صاحب مخزن الادويه : صرعى است كه عارض اطفال مىگردد از حين ولادت تا چهار پنجسالگى . . . و چون اطفال را بيشتر عارض مىگردد لهذا آن را ام الصبيان ناميدند و بعضى ريح - الصبيان [ باد كودكان ] را نيز همين مىدانند و آن را ام الشيطان و فزع الشيطان نيز نامند ( مخزن حدود امراض ، ص 33 ) .
امتلا
جند بيدستر . . . فواق را نيز كى از امتلا بوذ سوذ كنذ .
الابنيه ( بهم 98 ، زل 81 )
( بر وزن اعتنا ) : پر شدن ، پرى ، سيرى ( دهخدا ) . پرىشكم ، سنگينى معده در اثر خوردن غذا و عدم هضم آن به سبب كندى كار معده و اختلال كار باب المعده و كند كار كردن رودهها ( فرهنگ معين ) .
امتلا بر دو قسم است يكى همانكه ياد شد و ديگرى : پر شدن بدن از خلطى از اخلاط چهارگانه چنان كه انسان مشرف به بيمارى شود و گاه امتلا بر فساد اخلاط از جهت كيفيت اطلاق مىشود ( بحر - الجواهر ، دهخدا ) . در هداية المتعلمين قديمترين و مخزن الادويه ( فصل حدود امراض ) يكى از جديدترين كتب طب اسلامى نيز امتلا به همين دو معنى تعريف شده است ( ر ك : هدايه ص 181 و مخزن حدود امراض ، 34 ) .
امعا
بطيخ . . . زوذ از معده بروذ وز امعا .
الابنيه ( بهم 45 ، زل 37 )
جمع معى ( به فتح اول يا كسر اول و فتح دوم ) و معا ( به كسر اول ) رودهها ، رود - گانيها ( دهخدا ) . فى هيئة الامعاء . . . يكى رودگانى آيد نام وى اثنا عشرى اعنى دوازده انگشتى . . . و زوى بگذرى يكى رودگانى آيد نام وى امعاء الدقاق اعنى روده باريك ( هدايه 88 - 89 ) .
انتصاب نفس
ساليوس . . . انتصاب نفس و نفخ شكم را سوذ دارذ .
الابنيه ( بهم 189 ، زل 151 )
انتصاب مصدر عربى به معنى بر پاى - خاستن است و نفس بر وزن قفس بمعنى دم است . انتصاب نفس : مرضى است كه در آن قادر نمىباشد انسان كه نفس بكشد مگر آنكه راست بنشيند ( مخزن ، حدود الامراض ، ص 34 ) . در اصطلاح طب قديم ، بيماريى كه نفس در آن به خوبى نيايد و بيمار آرام نداشته باشد مگر آنكه راست نشيند و گردن را راست و كشيده دارد ( انطاكى ، دهخدا ) . پس اينكه