پس زيتى و بعد از همه سفيد آن ( تحفه ، 264 ) .
نام يك گوهر گرانبهاى ديگر كه ياقوت باشد نيز از ياكينتوس
Yakin - thos
مىباشد كه در يونان نام گلى بوده است . ياقوت را معرب از ياكند فارسى دانستهاند چنان كه جواليقى و ثعالبى و سيوطى و گروهى ديگر و چند تن از خاورشناسان اروپائى . . . ممكن است عربها نام اين گوهر را از ايرانى يا سريانى گرفته باشند اما خود كلمهء ياكند به هيأت ياكينتوس در كهنترين اثر كتبى يونانيان در ايلياد كه به همر بازخوانده شده ياد گرديده و آن نام گلى است و شايد گلى سرخرنگ بوده و بمناسبت همين رنگ ، سنگ گرانبهايى ( ياقوت ) چنين ناميده گرديده است . در اينجا بايد يادآور شويم كه در زبانهاى كنونى اروپا ياقوت
rubis , rubin , ruby
خوانده مىشود و اين از كلمهء لاتين روبر
( ruber ) rubor
كه بمعنى سرخ است گرفته شده است ، آنچنانكه يا - كينتوس به هيأت ياكند به ما رسيده به - هيأتهاى ديگرى داخل زبانهاى سامى چون آرامى و سريانى و امهرى ( زبان حبشه ) و عربى و همچنين زبان ارمنى گرديده است ( هرمزدنامه ، 133 - 134 ) .
يبروج
( Yabruj )
( لا )
Mandragora officinarum
( فر )
Mandragore
يبروج دو جنسست هندى و نبطى و هندى را يبروج الصنم گويند و نبطى را اصل السرح . . . و استعمال كنند طبيبان اين اصل السرح را و او لفاحست .
الابنيه ( بهم 347 ، زل 270 )
چنان كه در شاهد مذكور در فوق ديده مىشود هروى يبروج نبطى را لفاح دانسته است و از لفاح جداگانه تحت همين عنوان در الابنيه بحث كرده است :
لفاح سرد و ترست و اندر وى اندكى حرارت است نه اصلى . . . ( بهم 302 ) .
پس در اين گفتار هم از يبروج سخن خواهم گفت و هم از لفاح . يبروج را يبروح با حاى مهمله نيز نوشتهاند چنان كه بيايد . در « نس » ( ب 436 - چاپ بنياد فرهنگ ص 95 ) اين كلمه يبروج با جيم ضبط شده است . با اينهمه زليگمان و به پيروى از او آخوندوف اين لغت را يبروح با حاى مهمله آورده - اند اما مرحوم بهمنيار با اشاره به ضبط نسخه « نس » آن را يبروج با جيم ضبط كرده است . پس اينكه آقاى دكتر على رواقى قول استاد را بىذكر دليل رد كرده و نوشته است « اصل درست بوده است يبروح است نه يبروج » مقرون به صواب نيست ( ر ك : مقاله انتقادى دربارهء الابنيه