تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه — صفحة 298

مساهمون:

ص٢٩٨
تحقيقات مايرهوف و ديگران را در ذيل لغات مزبور آورده‌ام . آخرين نكته‌اى كه بايد بگويم آنكه مرحوم بهمنيار - درباره لغت « قاقيا » مذكور در فوق در حاشيه مىنويسد : « ظ : اقاقيا » ( بهمنيار ، 254 ) . بنده نيز احتمال مىدهم كه اين لغت در اصل اقاقيا بوده است و قاقيا ظاهرا سهو كاتب است اگرچه در كتب صيدنه بنام بسيارى از داروها برمىخوريم كه هم با الف ضبط كرده‌اند و هم بىالف مانند اسفيداج - سفيداج ، اغاريقون - غاريقون ، افلنجه - فلنجه و غيره .

قرع

( Qar ? )
( لا )
Cucurbita maxima
( فر )
Citrouille , Courge
قرع كدو بود و او سرد و ترست اندر درجهء دوم ، غذاش اندكست . الابنيه ( بهم 249 ، زل 189 ) به لغت تازى كدو را قرع گويند ( ترجمهء صيدنه ، ب 100 ) . كدو است ( اغراض 598 ) . به فارسى كدو به تركى قباق نامند ( تحفه ، 203 ) . كدو گياهى است از ردهء دو لپه‌ايهاى پيوسته گلبرگ كه سر دستهء تيره خاصى به نام تيرهء كدوئيان مىباشد . گياهى است بالارونده و علفى و داراى برگهاى ساده و خشن . گلهاى آن زردرنگ و ميوه‌اش حجيم مىشود و درون ميوه دانه‌هاى زيادى قرار مىگيرند ( فرهنگ معين ) .

قرفه

( ر ك : « ارماك » و « دارصينى » )

قرقيهان

( Qarqih n ? )
قرقيهان اندر روغن كلانج به كار برند و او را كيكيهان خوانند . . . و كركران - خوانندش نيز و كيكيهان . الابنيه ( بهم 254 ، زل 193 ) نام اين دارو در هداية المتعلمين و ترجمهء صيدنه كه از جملهء قديم‌ترين كتب طبى و داروشناسى فارسى به شمار مىروند كركوهن و كركروهن و ديگر مآخذ فارسى و عربى كركرهن و كركرهان و قرقرهان آمده است و غالب مؤلفان چه از نظر مشابهت لفظى اين كلمات با داروى معروف به عاقرقرحا و چه از نظر آنكه خاصيت قرقيهان شبيه به خاصيت عاقرقرحاست اين دو را با هم اشتباها يكى دانسته و برخى نيز در يكى بودن اين دو حقا ترديد كرده‌اند . قبل از نقل شواهد و دلايلى كه در اثبات نظر خود خواهم آورد بايد بگويم كه لغت : « قر - قيهان » به اين صورت در هيچيك از مآخذى كه به آنها دسترس داشتم نيامده است و ازاين‌رو به قول مرحوم بهمنيار قرقيهان « نامى است كه ضبطش مجهول است » ( بهمنيار ، 254 ) . در ترجمهء صيدنه ذيل لغت كر - كروهن چنين آمده است : كركروهن به ناردين مشابهت دارد لون او سرخ باشد