دشتى و كوهى به لغت تازى حبق گويند . .
و به پارسى جنس او را پودنه گويند و چون نوعى را تعريف كنند منبت او اضافت كنند چون دشتى و كوهى . . . بر شاخهاى او شكوفه باشد و لون آن شكوفه بنفسجى بود و مقدار نبات او بالاى يك گز بود و رنگ ساق او سرخ بود ( ترجمهء صيدنه ، ب 97 ) . در هداية - المتعلمين در دو مورد از « فوذنج » ياد شده است : فوذنج معرب از پودنه فارسى است و به عربى حبق نامند . برّى و بستانى و جبلى و نهرى مىباشد و مراد از مطلق او برى است و مسكطرا مشيع قسم جبلى است و پودنه برّى را ساقها متفرق و تندبوى و با عطريت و برگش ريزه و مايل به استداره و تخمش شبيه به تخم ريحان است ( تحفه 198 ) . فودنج هو انواع كثيره و النهرى منها هو الذى يسمى حبق الماء و يسمى حبق النهرى و هو الضومران . . . و الجبلى منها هو الذى يسمى النابطه . . . و يقال فوذنج و فوتنج و هو العرمض بالعربى و نوع منه هو - الذى يسميه العرب الترينق و باليونانى - فليسن و الفارسى غاليجن . . . و المسكطرامشير من انواعه ( شرح اسماء ، م 309 ) .
فودنج الماء ( پودنه آبى ) همان است كه به لاتينى
Mentha aquatica
و بفرانسه
La menthe aquatique
گويند . نابطه مصحف لغت يونانى نپتا
nepeta
است و آن نوعى پودنه كوهى است كه در گياهشناسى معاصر نام علمى آن
Mentha tomentella
مىباشد .
فودنج برى مطابق است با
Pulegium - Mentha
در لاتينى و
La mentha - pouliot
در فرانسه . عرمض ظاهرا كلمهايست غلط يا ممسوخ . ترنيق در هيچ قاموسى يافته نمىشود . غاليجن مأخوذ است از يونانى و كلمهء فارسى نيست و عبارت است از همان لغت سابق الذكر لاتينى
Mentha puleg - ium
. اما ظاهرا مقصود صاحب شرح اسماء از گياه اخير الذكر گياهى ديگر است كه ماهيتش مجهول است . مشكطرا مشير گياهى است شناخته [ در الابنيه جدا - گانه از آن بحث شده است ] كه نام لاتينىاش
Origanum dictamnus
است ( مايرهوف ، م 309 ) . در قديم پودنه به معنى نعنع و نعناع ( دهار ، دهخدا ) . . . اين گياه را كه امروز پودنه مىخوانيم در قديم پودنهء لب جوى و پودنهء جويبارى مىگفتند ( ذخيره ، دهخدا ) .
در بعض كتب ضومران و ضيمران را مترادف پودنه آوردهاند و صحيح نيست .
ضومران و ضيمران شاهسفرم است ( دهخدا ) . پودنه با گلهاى ارغوانى خوشهاى و برگهاى پر كرك كه در كنار