الابنيه ( بهم 11 ، زل 11 )
سوسمار ، جمع آن اضب و ضباب و ضبان و مضبه صاحب تحفه گويد به فارسى سوسمار نامند و او حيوانى است كوچكتر از گربه ما بين سياهى و زردى و دنبالهء او بسيار كوتاه و درشت و شبيه به ثمر درخت سرو ( دهخدا ) .
ضرو
( Zarv )
( لا )
Pistacia lentiscus
( فر )
Lentisque
ضر و صمغداريست به مكه كى ان دار را كمكام خوانند و گويندكى جنسيست از لاذن .
الابنيه ( بهم 214 ، زل 166 )
ضرو درخت بطم را گويند درخت حبة - الخضرا و در باب با ذكر كردهايم و ليث گويد ضرو درختى است كه برگ او را در عطرها به كار برند و گفتهاند درخت محلب را گويند و بعضى درخت حبّة الخضرا و ميان درخت محلب و درخت ضرو هيچ مشاكلت نيست بلكه ضرو بر درخت بطم مشابهت دارد جز آنكه درخت ضرو را ساق نباشد . . . و ميوهء درخت ضرو را دانه باشد و لون دانه در ابتدا سرخ باشد و چون پخته شود لون او سياه شود و گوشتناك باشد . .
و عرب درخت ضرو را كمكام گويند و در نواحى يمن بسيار باشد و پوست او در بخورها استعمال كنند و صمغ درخت ضرو و درخت بطم كه او را علك الانباط گويند و مصطكى بهم ديگر مناسبت دارند ( ترجمهء صيدنه ، ب 82 ) . كمكام بر وزن بدنام يا صمغ الكمكام صمغ ضرو است ( مفاتيح - ذخيره - اختيارات ، دهخدا ) .
ضرو اسم درختى است در بلاد يمن شبيه به درخت بلوط و ثمرش مثل بطم و دانهء او بزرگتر از آن و صمغ آن حصى لبان است و مذكور شد ( تحفه ، 175 ) .
حصى لبان ( به فتح حا و ضم لام ) به فارسى حسن لبه نامند و او صمغ ضرو عين است و كمكام عبارت است از او و مؤلف تذكره گويد كه اكثر اهل اين صناعت تحقيق ننمودهاند و من بعد از مشقت بسيار تحقيق كردهام كه صمغ ضرو است ( تحفه ، دهخدا ) . بطم شجرة مشهورة البطم البرى هو الضرو و هو شجرة المصطكى فيما قيل ( شرح اسماء ، م 66 ) . ضرو - مصطكى بر وزن بستنى درخت مصطكى شجرة المصطكى ( با الف منقوص يا مقصور ) ( مايرهوف ، م 66 دهخدا - زاهدى ) .
درخت مصطكى در ايران نيست ولى چون شيرابهء آن به صورت قطرات سفت شده به نام مصطكى در بازارهاى ايران وجود دارد از اين نظر گياه مولد آن درخت مصطكى ناميده شده است . درخت مصطكى درختچهء كوچكى است كه ارتفاع آن در بيشهها ، معادل يك تا سه متر است . . . محل رويش آن نيز منطقهء