اينها يعنى شنگرف آمده است ( ر ك :
همان كتاب ، فهرست داروها ) . زنجفر . .
جراحتها را بروياند و سوختگى آتش را سود دارد ( اغراض ، 620 ) . صاحب تحفه در ذيل زنجرف فقط مىنويسد :
زنجفر است ( ص 137 ) و در ذيل شنجرف همينقدر مىگويد : زنجرف است ( ص 168 ) . زنجفر به فارسى شنگرف نامند . . . معروف است و دو نوع مىباشد معدنى و مصنوعى معدنى . . .
در معدن زيبق و طلا و مس تكون مىيابد و حجر الزيتونى نامند . . . و مصنوع آن از زيبق و كبريت است ( مخزن ) .
زنجفر قيل انه مصحف و ان الاسم الحقيقى سنجفر ( شرح اسماء ، م 134 ) . زنجفر و سنجفر مصحف واژهء فارسى شنگرف و همان است كه در فرانسه
Le Cina - bre
گويند و عبارت است از سولفور دو كويور ( مايرهوف ، م 134 ) .
زرنگار
( ر ك : زنجار )
زوفا
( Zuf )
( لا )
Hyssopus officinalis
( فر )
Hyssop
زوفا دو جنسست خشك و تر خشك ازو جنسى است از سعتر . . . و اما زوفاى تر آن بشم بوذ كى بكون كوسبند باز بوذ بناحيه ارمينيه .
الابنيه ( بهم 172 ، زل 138 )
زوفا دو نوع است نوعى خشك است و نوعى تر است . آنچه خشك است نباتى است و او برگى است كه به شكل و مزه و بوى به سعتر ماند و او را از روم به اطراف برند و بسبب آنكه از اين اوصاف به سعتر ماند او را سعتر رومى گويند و به لغت او را سفوف گويند . . .
و [ زوفاى تر را ] به تازى زوفا رطب گويند . . . ريم پشم گوسفند است كه در ارمينيه حاصل شود . . . طريق تحصيل او آن است كه چون كوسپندان بلاد شكوفه - هاى انواع نبات بخورند و زوفا رطب در پشم و دنبهء او جمع شود و پس آن پشم از وى جدا كنند و بواسطهء آب ، زوفا را از پشم بستانند و بپزند تا به قوام آيد ( ترجمهء صيدنه ، ب 65 ) . در هداية - المتعلمين از زوفا ، زوفاى تر ، زوفاى خشك بعنوان داروى معالج بعضى بيماريها نام برده شده است ( ر ك : همان كتاب ، فهرست داروها ) زوفا دو گونه است و خشك است اما زوفاى تر شوخ پشم و شوخ دنبه است و از جانب ارمينيه آرند . آنجا نباتى است كه گوسفند - انشان بدان نبات خسبد و بر وى گذرد و ترى آن بر موى و پوست ايشان بماند .
و زوفاى خشك نباتى است گرم و خشك بدرجهء سيم او را با انجير خشك اندر عسل بپزند و ذات الريه و . . . را سود دارد ( اغراض ، 620 ) . زوفا رطب هو - دسم الصوف . اما الرومى دون اضافة