( فر )
Tamarin
تمر الهندى را طبع جون طبع الود ترست ليكن لطيفترست .
الابنيه ( بهم 79 ، زل 67 ) .
مخفف التمر الهندى است ( بهمنيار ، 79 ) . در هداية المتعلمين خرماى هندى و خرماى هندوى هر دو آمده است ( ر ك :
هدايه ، فهرست داروها ) . خرماى هندى است سرد و خشك است ( اغراض ، 635 ) . تمر هندى بار درختى است در غلافى به قدر شبرى و دانها به قدر باقلى كوچكى و درخت او مثل درخت انار و برگش مثل برگ صنوبر و طعم ما فى - الغلاف ترش و سرخ تيره ( تحفه ، 64 ) .
تمر هندى اسم شجرة الحمر و اهل مصر يسمون التمر نفسه حمرا و العرب يسمون ايضا هذا التمر الصبار ( شرح اسماء ، م 381 ) . درختى است زيبا كه در هندوستان و سودان و ديگر نواحى استوايى مىرويد ( مايرهوف ، م 381 ) . در كرانه - هاى درياى عمان نيز موجود مىباشد ( ساعى ، دهخدا ) . نام علمى جنس تمر هندى از نام فارسى يا عربى آن گرفته شده است . اصل آن از آسيا و افريقاى حاره است و در جنوب ايران نيز كشت مىشود . ميوههاى آن داراى طعم ترش مىباشد و مصرف طبى دارد نامهاى مختلفى كه در كتب فارسى و عربى به آن گفتهاند عبارتند از : تمر ، خبجه ، انبله شجره الصبار ، صبار ، خمر و حومر ( درختان و درختچهها ، 364 ) .
تنبول
( Tanbul )
( لا )
Piper betel
( فر )
Betel
تنبول را بركش ببرك كوز مانذ و براق باشذ و تيزبوى .
الابنيه ( بهم 81 ، زل 68 )
اسم اين گياه به صورت ، تملول تامول ، تنبل ، تانبول نيز ضبط شده است . در الصيدنه و ترجمهء صيدنه تامول آمده و در دومى اين دارو چنين تعريف شده است :
تامول ، اهل زمين هند تنبول گويند و برگ او به برگ توت مشابهت دارد و او را از سواحل جنوبى بجمله اطراف بلاد هند نقل كنند و در وقت استعمال برگ تامول . . فوفل را خرد بشكنند و در دهان كنند و آنگاه برگ تنبول را به آهك تر كرده ملوث كنند و اطراف او را درهم شكنند و بخايند و بتدريج آبى كه از او متولد شود به حلق فروگذارند . . . بوى دهان را خوش كند و قابض است ( ترجمهء صيدنه ، ب 40 ) . داروى هندى است سرد است ( اغراض ، 635 ) . تنبول تانبول است . ( تحفه ، 65 ) . تانبول بان است و مستعمل اهل هند . نباتش شبيه به نبات لوبيا و بر درخت مىپيچد .
برگش شبيه به برگ لبلاب و مايل به تدوير و سبز نيم رنگ و در طعم شبيه به قرنفل