و آن معدنى و انابيبى مىباشد و معدنى سه قسم است يكى سفيد به پوست شبيه تخم شترمرغ و بر او چيزى مثل نمك ظاهر و بهترين اقسام او يكى زرد و يكى كبود و شفاف و او غليظتر از همه است و مشهور به توتياى هندى و در غايت حدت است و انابيبى كه مشتق از انبوبه است و به فارسى توتياى قلم مىنامند ( تحفه ، 65 ) . توتيا هى التى تسمى اقليميا الصفر ( شرح اسماء ، م 382 ) . از نظر ساختمان شيميائى اثمد يا سنگ سرمه همان انتيموان طبيعى است كه يكى از مهمترين املاح آن سولفور و انتيموان مىباشد اما توتيا عبارت است از اكسيد دو زنگ غير خالص بر حسب رنگ مواد خارجى كه ممكن است در آن باشد از قبيل مس و مانند آن . متحمل است كه توتيا مأخوذ از لفظ سريانى توتا باشد ، ( مايرهوف ، م 382 ) .
توث
( Tus )
( لا )
Morus alba
( فر )
M U rier blanc
توث پست توث شكم ببندذ و معده قوى كردانذ . . . و عصاره توذ رسيده و ربش آماس كرم را كى اندر دهان و كلو بوذ بنشانذ .
الابنيه ( بهم 76 ، زل 63 )
توث همان است كه در فارسى توت يا تود گويند . در ترجمهء صيدنه ذيل لغت توت چنين آمده است : توت اصمعى گويد توت به تاء پارسى است و به ثاء تازى است و ابن السكيت گويد به تا كه دو نقطه دارد توت شامى را گويند و پارسيان او را خرتوت گويند و تود نيز گويند . . . فرصاد را توت گويند يعنى خرتوت كه او را در بعضى مواضع توت شامى گويند ( ترجمهء صيدنه ، ب 41 - 42 ) توت . . . معرب تود ( المعرب جواليقى ، دهخدا ) . توث دو نوع است آنج شيرين است با انجير نزديك است اندر پزانبدان ليكن غداء او نيك نيست و معده را بد است و آنج ترش است ميل بسردى دارد ( اغراض ، 600 ) .
توت ، شيرين او را نبطى و ترش او را شامى نامند ( تحفه ، 65 ) . توت معرب آن توث است كه بجاى فوقانى آخر [ كذا ] ثاى مثلثه باشد ( برهان ، معين ) كلمهء توث اصلا از آرامى و سريانى گرفته شده و در پهلوى توت است .
( برهان ، حاشيهء معين ) . درخت توت بومى چين است . نام آن در همه جا توت و يا توت سفيد مىباشد و به عربى نيز آن را توث و فرصاد و ميوهء آن را تكى مىگويند و در تركيه آن را دوت مىنامند . توت در نقاط استپى و شمال ايران كشت مىشود . برگ آن سبز روشن است و براى تربيت كرم