كالحبوب و غيرها » .
ب - مثلى چيزى است كه مقدار آن به كيل يا وزن تعيين شود ( يعنى مكيل يا موزون باشد ) « 1 » .
ج - مثلى چيزى است كه اجزاء آن در حقيقت نوعيه مساوى باشد « 2 » .
د - مثلى چيزى است كه تحصيل مثل آن بىتكلف دست دهد . و قيمى چيزى است كه تحصيل مثل آن غيرممكن و يا دشوار باشد « 3 » .
مثمن
مقابل ثمن ، مبيع ، ر ك : ثمن .
محابات
بهمعناى عطا كردن و فروگذاشت نمودن است . و در متون فقهى مراد اين است كه شخص در مرض موت در معاوضات خويش فروگذاشت و بخشش نمايد ، بدين معنى كه مال خويش را به كمتر از ثمن المثل بفروشد و مال ديگرى را به بيشتر از ثمن المثل بخرد . مثلا چيزى را كه صد تومان ارزش دارد به پنجاه تومان بفروشد . و چيزى را كه پنجاه تومان ارزش دارد به صد تومان بخرد محابات از منجزات مريض بشمار است « 4 » . ر ك : منجزات مريض .
محاقله
فروختن خوشه به دانهاى از خودش ، فروختن گندم در خوشه به مثل خودش فروختن كشت به گندم « 5 » .
بيع زرع به دانهاى از جنس خودش ، اشتراء زرع به حنطه ، كرايه كردن
هامش
( 1 ) . تذكرة الفقهاء ج 2 باب غضب مكاسب ، ص 106 .
( 2 ) . مكاسب ( شيخ انصارى ) ص مذكور .
( 3 ) . كليات حقوق اسلامى ( استاد محمد عبده ) ص 70 .
( 4 ) . حدائق الناضره ج 8 ، ص 587 ، رياض المسائل ج 2 كتاب وصايا ، تذكرة الفقهاء ج 2 ، كتاب - الوصايا ، الهدايه ( شرح بداية المبتدى ) ج 4 ، ص 245 ، الاختيار لتعليل المختار ج 5 ، ص 72 .
( 5 ) . الروضه البهيه چاپ تبريز 1310 ه ، ج 1 ، ص 267 ، المبسوط چاپ مطبعه حيدريهء تهران ج 2 ، ص 117 ، رياض المسائل چاپ ايران 1267 ق ج 1 ، كتاب تجارت حدائق الناضره چاپ سنگى ايران 1317 ه ، ق ج 5 ، ص 164 ، الاختيار لتعليل المختار چاپ مصر 1370 ه ، ج 2 ، ص 24 .