ذمه مضمون عنه به ذمه ضامن منتقل مىشود و ذمه مضمون عنه برىء مىگردد « 1 » .
ليكن در كتاب المغنى مىنويسد :
ضمان مشتق از ضم است و غرض ضم ذمه به ذمه يعنى ذمهء ضامن به ذمهء مضمون عنه در التزام به حق مىباشد . و لذا به مجرد ضمان ، ذمهء مضمون عنه برىء نمىشود بلكه حق در ذمهء هردو ( ضامن و مضمون عنه ) ثابت و باقى مىماند و صاحب حق ( مضمون له ) مىتواند از هريك كه بخواهد مطالبه نمايد « 2 » .
ضمان درك
ضمان عهده . ر ك : ضمان عهده .
ضمان عهده
كلمهء عهده در اصل بمعنى نامه و چكى است كه در آن وثيقهء بيع و مقدار ثمن و كيفيت آن از قبيل نقد و نسيئه بودن نوشته مىشود و سپس به معنى نفس ثمن آمده و در آن غلبه پيدا كرده است « 3 » . و در كتاب المصباح المنير « 4 » مىنويسد :
« و تسمى وثيقة المتبايعين عهدة » . و غرض از ضمان عهده در تعبيرات فقهاء ضمان عهده ثمن و يا ضمان ثمن مىباشد و آن بر دو قسم است :
الف - ضمان ثمن براى مشترى از جانب بايع . بدين معنى كه شخص التزام دهد در صورتى كه مبيع مستحق للغير ( ملك غير ) باشد و بهطور كلى هرگاه بطلان بيع به هر علتى ظاهر گردد از عهدهء ثمن برآيد و مشترى بتواند براى استرداد ثمن به وى مراجعه نمايد .
ب - ضمان ثمن براى بايع از جانب مشترى ، بدين معنى كه شخصى به بايع قول دهد در صورتى كه ثمن مستحق للغير يا معيوب درآيد غرامت به عهدهء وى باشد و بايع بتواند به وى مراجعه كند « 5 » .
هامش
( 1 ) . حدائق الناضره ج 5 ، ص 295 .
( 2 ) . المغنى ( ابن قدامه ) ج 4 ، ص 399 - 408 - 409 ، المهذب ( ابو اسحاق شيرازى ) ج 1 ، ص 339 .
( 3 ) . حدائق الناضره ج 5 ، ص 301 ، مسالك الافهام ج 1 كتاب ضمان ، المغنى ( ابن قدامه ) ج 4 ، ص 404 ، تذكرة الفقهاء ج 2 كتاب ضمان .
( 4 ) . چاپ هند ، ص 260 .
( 5 ) . حدائق الناضره ج 5 ، ص 300 ، المغنى ( ابن قدامه ) ج 4 ، ص 403 .