اعم است از اينكه ميل باطنى باشد يا نباشد مثلا اينكه گاهى انسان ذاتا از شرب خمر بدش مىآيد لذا ترك مىكند .
تزاحم و اقسام آن « 1 »
عبارت از توجه دو تكليف متضاد حاصله از دو حكم فعليت يافته است .
توضيح اينكه هرگاه دو حكم فعليت يافته و تصادفا برعهدهء مكلف قرار گرفته باشد و طورى كه نتواند بين آن دو را جمع كرده و هر دو را باهم امتثال كند بين آن دو تزاحم است و آن را حكمين متزاحمين خوانند .
تزاحم اقسامى دارد و در اقسام تزاحم حكمين به ذكر برخى از آنها بسنده مىكنيم :
1 - تزاحم ، به خاطر آنكه دو حكم ، تصادفا به يك چيز تعلق گرفتهاند مثل اجتماع امرونهى ، مثلا امر شده به شستن جامه و نهى شده از غصب كردن ، و فرض كنيد كه مكلف جز آب غصبى در اختيار ندارد ، حكم وجوب شستن ، مكلف را به شستوشوى جامه مىخواند و حكم حرمت تصرف در غصب ، او را به شستوشو نكردن مىخواند ، زيرا شستوشو كردن تصرف در غصب ، و حرام است ، پس اين دو حكم متزاحم يكديگرند .
2 - تزاحم بين دو ضد ، كه هر دو واجب هستند مثل اينكه : دو مؤمن در دريا در حال غرق شدن هستند و نجات هر دو واجب است ، در حالى كه مكلف جز يكى را نمىتواند نجات دهد .
3 - تزاحم بين مقدمه و ذى المقدمه ، آنجا كه حرام ، مقدمه واجب شود ، يا واجب مستلزم حرام گردد ، مثلا نجات غريق به تصرف در ملك غير وابستگى داشته باشد كه حرام مقدمه واجب گرديده است ، و وجوب نجات ، با حرمت تصرف در ملك غير متزاحم يكديگرند .
هامش
( 1 ) . اصول الفقه - ج 3 ص 213 .