تداخل مسببات « 1 »
در بحث مفهوم شرط بهمعناى اكتفا نمودن بر فعل واحد در مقام امتثال تكاليف متعدده مىباشد . حال : گاهى مسببات هم در اسم و هم در مسمى و حقيقت ، متفاوت هستند . مثلا يكى صلاة است ؛ يكى غسل است ؛ يكى صوم است ؛ و در اين صورت احدى قائل تداخل نشده است .
گاهى مسببات در اسم مشتركند ولى در مسمى و حقيقت متفاوتند . مثلا همه نمازند ولى يكى نماز آيات يكى نماز ميت و يكى نمازهاى يوميّه كه كاملا از همه ديگر متفاوتند و در اين صورت هم تدخل در مسببات معنى ندارد .
و گاهى مسببات هم در اسم و هم در ماهيت و مسمى مشتركند مثل غسل جنابت ، مس ميت ، نذر كه همه نامشان غسل است و كيفيت و حقيقتشان يكى است ، كه در اين قسم بين علماء اختلاف است و يك صورت را از اين قاعده مستثنى و تداخل مسببات را جارى مىكنند و آن صورتى است كه ما بين دو واجب عموم و خصوص من وجه باشد و دليل هركدام از دو واجب هم ، نسبت به ماده اجتماع مطلق باشد ، اينجا مسببات تداخل مىكنند و مىشود به فعل واحد اكتفا كرد . مثلا مولى فرمود « تصدق على المسكين و تصدق على ابن سبيل » حال اگر شخصى واحد هر دو صفت را داشت اگر بر چنين فرد تصدق شود هر دو تكليف امتثال شده .
تراجيح « 2 »
هنگامى كه دو دليل باهم تعارض كنند در اوصافى كه دارند از قبيل عدالت
هامش
( 1 ) . اصول الفقه - ج 1 ص 118 .
( 2 ) . اصول الفقه ج 3 ص 210 - اصول استنباط ص 299 .