معصيت در ضمن آن محقق خواهد شد . 5 - انجام دادن امورى و بىاعتنا به حرام بودن يا نبودن آن عمل و بىمبالات بودن در اين امر . 6 - انجام دادن امورى به اميد اينكه معصيت و گناه نباشد و ترس از گناه بودن آن عمل .
سپس شيخ مىگويد : تمام شش قسمى كه ذكر شد در بىمبالاتى يا كممبالاتى نسبت به معصيت مشترك هستند ، لذا همگى داراى قبح عقلى بوده ، اما از نظر حرمت شرعى و عقاب جاى تأمل دارد « 1 » .
تجزى
تجزى در لغت بهمعناى بخش كردن و پارهپاره كردن است ، و در اصطلاح به اجتهاد در پارهاى از احكام را گويند و چنين مجتهدى را « مجتهد متجزى » نامند در مقابل مجتهد مطلق .
تحقيق مناط « 2 »
اهل سنت . اجتهاد را بر سه عمل اصلى بخش كردهاند :
تحقيق مناط ، تخريج مناط ، تنقيح مناط ، تحقيق مناط ، بررسى كردن دربارهء متعلق حكم و موضوع آن است ، براى بدست آوردن معنى صحيح و دقيق ، مثلا هرگاه كسى مىخواهد مايعى را بنوشد كه محتمل است خمر باشد بايد تحقيق كند تا احراز نمايد كه آن چيز آيا شراب است يا نيست ؟ پس هرگاه بعد از تحقيق بر او مسلم شد كه اين خمر است و بايد از آن بپرهيزد .
تخريج مناط « 3 »
بيرون آوردن حكم و در اصطلاح عبارت است از اينكه ، شارع حكمى را بدون ذكر مناط و سبب آن ، قانونگذارى كند و آنگاه فقيه ، با نظر و عقل خود علت و مناط آن را بيرون آورده استنباط مىكند كه ، مثلا شارع مقدس رباى در
هامش
( 1 ) . فرائد الاصول ص 8 - فرهنگ تشريعى اصطلاحات اصول ص 139 .
( 2 ) . قوانين الاصول - ج 2 ص 85 .
( 3 ) . قوانين الاصول - ج 2 - ص 85 .