مفهوم « 1 »
مفهوم بر سه معنى اطلاق شده :
1 - المفهوم ما يفهم من اللفظ : يعنى مفهوم عبارت است از آن چيزى كه از يك لفظ فهميده مىشود و نام او را معنى يا مدلول هم مىگذارند به سه اعتبار :
الف : به اعتبار اينكه از لفظ ، فهميده مىشود .
ب : به اعتبار اينكه از لفظ معنى ، قصد مىشود .
ج : به اعتبار اينكه لفظ برآن دلالت مىكند ، مدلول مىنامند .
2 - المفهوم ما يحصل فى الذهن : يعنى مفهوم عبارت است از صورتى كه در ذهن حاصل مىشود و ذهن او را تصور مىكند ، در مقابل مصداق كه ما يوجد فى الخارج ، حال مساوى است كه مفهوم با وساطت الفاظ باشد و يا وساطت الفاظ در كار نباشد مثل اينكه از ديدن يك شىء صورت او در ذهن حاصل شود .
3 - المفهوم ما يدل عليه اللفظ لا فى حد ذاته : يعنى مفهوم عبارت است از آن معنايى كه كلام متكلم مستقيما و بالمطابقه برآن دلالت نكند بلكه به دلالت التزاميهاى ( كه لزوم بالمعنى الاخص دارد ) دلالت كند و اين در نقطهء مقابل منطوق قرار دارد .
مفهوم اولويت
رجوع شود به مفهوم موافقت .
مفهوم مخالفت
عبارت است از اينكه حكمى كه از مفهوم كلام استفاده مىشود ، با حكمى كه از منطوق كلام استفاده مىشود ، همسنخ و همجنس نباشد بلكه متفاوت باشند در ايجاب و سلب به اينكه يكى از آنها ايجابى باشد و ديگرى سلبى باشد .
هامش
( 1 ) . اصول الفقه الاستنباط ص 119 - قوانين الاصول - ج 1 - ص 167 .