( ق )
قاعده تلازم بين حكم عقل و حكم شرع
در اصول قاعدهاى است كه مىگويد :
« كل ما حكم به العقل حكم به الشرع و كل ما حكم به الشرع حكم به العقل »
يعنى هرچه را عقل حكم كند شرع هم حكم مىكند . اما قاعده اول - كل ما حكم به العقل حكم به الشرع
معناى اين قاعده اين است كه هرچه را عقل بفهمد و درك كند شرع نيز آن را چنان كه عقل پذيرفته است مىپذيرد يعنى اگر عقل كارى را خوب و مفيد تشخيص دهد و آن را لازم شمارد مثل دفاع از جان و ناموس و مال شرع هم آن را لازم مىشمارد : و اگر عقل كارى را زيانبار ببيند و منع كند مثل تجاوز بر حقوق ديگران شرع هم آن را منع و حرام مىكند . دليل بر اين مطلب اين است كه احكام شرع مبتنى بر مصالح و مفاسدى كه از انجام آن عمل به مردم مىرسد مىباشد پس وقتى عقل در انجام كارى مصلحتى ببيند شرع هم آن را توصيه مىكند و اگر عقل كارى را مضر بداند شرع هم آن را ممنوع مىكند .
اما قاعده دوم - « كل ما حكم به الشرع حكم به العقل » معناى اين قاعده اين است كه هرچه را شرع و دين حكم كند عقل نيز مىپذيرد . اين معنى در به دو امر مواردى از شك و ترديد را به ذهن مىآورد زيرا بديهى است كه در بسيارى از