مسلمان جواز نسخ به معناى رفع حكم از موضوع آن در عالم تشريع و انشاء است . « 1 »
اركان نسخ :
براى نسخ چهار ركن ذكر شده : 1 - ناسخ : آن خطاب شرعى كه با آمدن خود ، حكم شرعى ثابت قبلى را منتفى مىكند . 2 - منسوخ : آن حكم شرعى ثابت قبلى كه با آمدن خطاب شرعى بعدى منتفى مىگردد . 3 - نسخ : يعنى رفع حكم ثابت شرعى . . . 4 - منسوخ عنه : هر بندهى مكلّف به حكم شرعى . « 2 »
شرايط نسخ :
غزالى چهار شرط براى نسخ بيان كرده است :
1 - حكمى كه نسخ مىشود بايد حكم شرعى باشد . 2 - بايد نسخ و وسيلهى خطاب ، شرعى باشد . پس برداشته شدن حكم شرعى به واسطهى مرگ مكلّف را نسخ نمىگويند . 3 - حكم منسوخ نبايد مقيّد به وقت و زمان باشد كه با فرارسيدن آن زمان و مدت ، حكم نيز پايان پذيرد ، مانند وجوب روزه كه تا هنگام شب است و با فرارسيدن شب ، وجوب روزه نيز پايان مىپذيرد . اين قبيل موارد را نسخ نمىگويند . 4 - خطاب ناسخ بايد منفصل و متأخّر از منسوخ باشد . « 3 »
اقسام نسخ در قرآن :
شوكانى شش قسم نسخ بيان كرده است . « 4 » مرحوم خويى ( ره ) تنها سه قسم را بيان كرده است : 1 - تلاوت نسخ شده باشد ولى حكم باقى مانده باشد . برگشت اين
هامش
( 1 ) - البيان : 277 .
( 2 ) - المستصفى : 1 / 143 .
( 3 ) - همان مدرك .
( 4 ) - ارشاد الفحول : 189 .