آيا بحث مقدّمهى واجب از مقدّمات اصولى است ؟ از كدام قسم ؟
بهنظر مىرسد كه بحث مقدّمهى واجب از مباحث اصولى عقلى است . امّا عقلى بودن بحث به اين جهت است كه بحث از وجود ملازمه بين وجوب شرعى و وجوب عقلى است و بحث از وجود ملازمه ، بحث عقلى است . و امّا اصولى بودن بحث به اين جهت است كه ميزان در اصولى بودن هر مسئله اين است كه آن مسئله صلاحيت داشته باشد كه كبراى استنباط قرار گيرد و بحث ملازمهى بين وجوب عقلى و وجوب شرعى مقدّمه ، صلاحيت دارد كه كبراى استنباط حكم شرعى قرار گيرد ، زيرا از اين ملازمه ، وجوب مقدّمهى شرعى استنباط مىشود . البتّه اين بحث از غير مستقلّات عقلى است ، زيرا در ما نحن فيه نياز به ضميمه كردن يك مقدّمهى شرعى داريم و آنهم حكم شارع به ذى المقدّمه است . « 1 »
مقدّمهى وجوب
مقدّمهى وجوب ، هر مقدّمهاى را گويند كه تعلّق گرفتن حكم وجوب بر هر عملى برآن متوقّف باشد . به عبارت ديگر : مقدّمهى وجوب ، آن مقدّمهاى را گويند كه شرط وجوب باشد مانند استطاعت كه شرط وجوب حجّ است و مانند بلوغ و عقل و قدرت كه شرط وجوب تمام واجبات به شمار مىآيند . واجب را نسبت به اين شروط و مقدّمات « واجب مشروط » گويند . « 2 »
مقدّمهى وجود
مقدّمهى واجب را « مقدّمهى وجود » نيز مىگويند . يعنى مقدّماتى كه وجود واجب بر آنها متوقّف است مانند وضو نسبت به نماز و سفر نسبت به حجّ . واجب
هامش
( 1 ) - المحصول سبحانى : 1 / 463 .
( 2 ) - اصول الفقه مظفر ( ره ) : 1 / 244 .