رسيدن ايام حجّ به سمت مكّه حركت نمايد تا در موعد مقرر براى انجام مناسك مهيّا و آماده باشد ، ولى آيا علاوه بر حكم عقل به تحصيل اين مقدّمات ، شارع نيز عنايتى به اين مقدّمات داشته و تحصيل اين مقدّمات را نيز بر مكلّف واجب كرده است يا خير ؟ به عبارت ديگر : آيا ملازمه است بين حكم عقل و حكم شرع ؟ يعنى آيا از حكم عقل بر وجوب مقدّماتى كه تحقّق و وجود ذى المقدّمه بر آنها متوقّف است ، پى به وجود شرعى اين مقدّمات مىبريم ؟ مرحوم مظفر ( ره ) به ده قول اشاره كرده در حالى كه معتقد است اقوال ديگرى نيز وجود دارد كه او ذكر نكرده است . « 1 » امّا بهطور كلّى مىتوان تمام اقوال را منحصر در سه قول دانست :
1 - قول به وجوب همهى مقدّمات واجب مطلق . اين قول را « ابو الحسين بصرى » « 2 » اختيار كرده است . « 3 » وى مىگويد : اگر مقدّمهى واجب واجب نباشد ، ترك آن جايز است . پس اگر ترك مقدّمه جايز باشد و واجب به وجوب باقى باشد ، تكليف ما لا يطاق است و محال . « 4 »
2 - مقدّمهى واجب مطلقا واجب نيست . زيرا با وجود حكم عقل به وجوب مقدّمه ، مجالى براى امر مولوى شرعى به وجوب مقدّمه باقى نمىماند . « 5 »
3 - تفصيل قائل شدن بين وجوب برخى از اقسام مقدّمه و عدم وجوب برخى ديگر .
هامش
( 1 ) - اصول الفقه ، ج 1 ، ص 261 .
( 2 ) - ابو الحسين محمد بن على بن الطيب البصرى المعتزلى . متوفاى 436 هق .
( 3 ) - المعتمد : 1 / 95 ؛ الاحكام آمدى : 1 / 97 .
( 4 ) - المعتمد : 1 / 95 .
( 5 ) - اصول الفقه مظفر ( ره ) : 1 / 262 .