جهت ترك تطهير مسجد مرتكب گناه شده است ولى نماز او صحيح است . « 1 »
مقدّمهى واجب « 2 »
يكى از مباحث طولانى در علم اصول فقه كه معركهى آرا گشته و علىرغم نداشتن ثمرهى عملى قابل توجهى در فقه و اصول ، از مباحث علمى دربردارندهى مطالب مفيد متعدّدى به شمار مىآيد ، بحث « مقدّمهى واجب » است « 3 » .
مقصود از اين عنوان چيست ؟
شكّى نيست كه هرگاه امرى از آمرى صادر شود كه امتثال و انجام آن امر متوقّف بر مقدّماتى باشد ، عقل حكم مىكند به لزوم و وجوب انجام آن مقدّمات . پس عقل حكم مىكند به تحصيل هرآن چيزى كه وجود و تحقّق خواستهى آمر برآن متوقّف است و در اصطلاح « مقدّمات واجب » ناميده مىشوند . آنچه محل بحث و مورد اختلاف است ، وجوب اين مقدّمات از ديدگاه آمر است . يعنى آيا تحصيل اين مقدّمات از ديدگاه آمر نيز واجب است و آمر علاوه بر فرمان و دستور به تحصيل ذى المقدّمه ( مأمور به ) به مقدّمات نيز عنايت داشته و تحصيل آنها را نيز خواسته است يا خير ؟ مثلا شارع مقدّس مناسك حجّ را واجب كرده است . عقل حكم مىكند كه مكلّف ، مقدّمات كار از قبيل تهيهى گذرنامه و بليط و . . . را فراهم و قبل از
هامش
( 1 ) - نهاية الاصول : 192 با تصرف .
( 2 ) - اصول الفقه مظفر ( ره ) : 1 / 235 ؛ الكفاية : 1 / 139 ؛ المعالم : 57 ؛ نهاية الاصول : 153 ؛ مناهج الوصول : 1 / 281 ؛ نهاية الافكار : 1 / 258 ؛ اجود التقريرات : 1 / 309 ؛ المحاضرات : 2 / 292 ؛ بدائع الافكار : 295 ؛ انوار الاصول : 1 / 350 ؛ تهذيب الاصول سبزوارى ( ره ) : 1 / 204 ؛ الفصول : 86 ؛ مطارح الانظار : 37 ؛ المحصول سبحانى : 1 / 459 ؛ العدّة : 1 / 186 ؛ الاصول العامّة : 407 ؛ الذريعة : 1 / 83 ؛ اصطلاحات الاصول : 255 ؛ الاحكام آمدى : 1 / 96 ؛ المعتمد :
1 / 95 ؛ الوافية : 219 .
( 3 ) - برگرفته از اصول الفقه مظفر ( ره ) : 1 / 237 - 238 .