داعى براى انجام مقدّمه ، رسيدن به ذى المقدّمه بوده باشد ، خواه منجر به دستيابى به ذى المقدّمه نيز بشود يا نشود ؟ يا آنگونه كه به مرحوم شيخ انصارى ( ره ) نسبت داده مىشود ، هر مقدّمهاى واجب است كه منجر به رسيدن مكلّف و دست يافتن وى به ذى المقدّمه شود ، خواه مقدّمه را به قصد رسيدن به ذى المقدّمه بياورد و خواه اصلا چنين قصدى هم نداشته باشد ؟ و يا آنگونه كه به مرحوم صاحب فصول ( ره ) نسبت داده مىشود ، فقط مقدّمهاى واجب است كه هدف از انجام آن رسيدن به ذى المقدّمه باشد و منجر به دستيابى به ذى المقدّمه نيز گردد .
چرا برخى اصوليين ، بر خلاف سايرين معتقدند كه تنها مقدّمهى موصله واجب است ؟ اگر كسى براى اقامهى نماز وارد مسجدى شد و مشاهده كرد كه جايى از مسجد نجس شده است ، بايد در صورتى كه وقت براى خواندن نماز باقى باشد ، ابتدا اقدام به پاك كردن مسجد كند و سپس نماز بخواند . اگر كسى بر خلاف اين وظيفه عمل نمود و بدون پاك كردن مسجد ، شروع به نماز خواندن كرد ، بنا بر قول كسانى كه « امر به شىء را مقتضى نهى از ضد آن » مىدانند ، اين نماز چگونه صحيح خواهد بود ؟ طرفداران اين نظريه ، به جهت تصحيح نماز چنين شخصى ، معتقدند كه : هرچند ترك نماز مقدّمهى پاك كردن مسجد است ، و ليكن در صورتى ترك اين نماز واجب و خواندن آن حرام است كه مكلّف قصد پاك كردن مسجد را داشته باشد يا مشغول پاك كردن مسجد شود ، ولى اگر چنين قصدى نداشته باشد يا اقدام به پاك كردن مسجد نكند ، اين مقدّمه ( ترك نماز ) واجب نخواهد بود و لذا هرچند از
فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى ) — صفحة 177
مساهمون: مجتبى ملكى اصفهانى
ص١٧٧