ملاكات احكام
ملاك يعنى علّت و منشأ . ملاك يا تنصيصى است يا ترديدى و يا تشبيهى .
ملاك تنصيصى : وقتى است كه ملاك و علّت قطعى حكم از طرف شارع مشخص شده باشد . در حديث شريف وارد شده است كه : آب چاه چون داراى منبع و مادّه است ، به مجرد ملاقات با نجاست نجس نمىشود . « 1 »
در اين روايت به علّت نجس نشدن آب چاه در ملاقات با نجاست تصريح شده است . به عنوان « قياس مصرّح العلّه » رجوع شود .
ملاك ترديدى : وقتى است كه شارع تصريح بر ملاك و علّت قطعى حكم نكرده باشد و اين ملاك مردّد بين چند چيز باشد . به عنوان « تنقيح مناط » و « سبر و تقسيم » رجوع شود .
ملاك تشبيهى : همان قياس مستنبط العلّه است كه از نظر شيعه فاقد اعتبار مىباشد . به عنوان « قياس » رجوع شود .
ملكه « 2 »
ملكه عبارت است از : صفتى وجودى كه عارض بر موضوعى مىشود و در آن موضوع راسخ مىگردد به گونهاى كه به راحتى و يا اصلا از بين نمىرود . و در مقابل « حالت » يا « عدم » قرار دارد . به عنوان « عدم و ملكه » رجوع شود .
ممكن
به عنوان « امكان » رجوع شود .
هامش
( 1 ) - عن الرضا - عليه السلام - قال : ماء البئر واسع لا يفسده شىء . . . الوسائل ، ابواب الماء المطلق ، باب 3 ، حديث 12 .
( 2 ) - كشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم : 2 / 1642 .