جنس مغيّا باشد و جايى كه غايت از جنس مغيّا نباشد . گفتهاند : اگر غايت از جنس مغيّا باشد ، داخل در مغيّا است مانند : روز را تا شب روزه گرفتم . و اگر غايت از جنس مغيّا نباشد ، داخل در حكم مغيّا نيست مانند : همه چيز براى تو حلال است . . . برخى نيز تفصيل قائل شدهاند بين « الى » و « حتّى » . گفتهاند : اگر غايت بعد از كلمه « الى » باشد ، داخل در مغيّا نيست ، و اگر بعد از « حتى » باشد ، داخل در مغيّا هست . مرحوم مظفر ( ره ) بعد از نقل اين اقوال مىگويد : بلى ! اختلافى نيست كه اگر غايت قيد حكم باشد ، داخل در مغيّا نيست مانند مثال « همه چيز براى تو حلال است . . . » زيرا معنى ندارد كه شناخت حرام داخل در حكم حلال شود . « 1 »
2 - آيا غايت مفهوم دارد ؟
سخن در اين است كه با قطع نظر از قرائن ، هرگاه كلام مقيّد به غايت بود آيا اين كلام مفهوم دارد يا نه ؟ به عبارت ديگر : آيا از تقييد به غايت چنين استفاده مىشود كه غايت « 2 » يا ما بعد آن « 3 » فاقد حكم ما قبل غايت است و حكم غايت يا ما بعد آن مخالف حكم ما قبل است ؟ در اين قسمت نيز اختلاف است . برخى معتقدند كه غايت مفهوم ندارد . « 4 » برخى معتقدند كه اگر غايت قيد حكم باشد مفهوم دارد و اگر قيد موضوع يا محمول باشد مفهوم ندارد . « 5 » ولى مشهور علماى اصولى معتقدند كه غايت مفهوم دارد . « 6 »
هامش
( 1 ) - اصول الفقه : 1 / 116 .
( 2 ) - بنابراين كه بگوييم غايت داخل در مغيّا است .
( 3 ) - بنابراين كه بگوييم غايت داخل در مغيّا نيست .
( 4 ) - الذريعة : 1 / 407 .
( 5 ) - اصول الفقه : 1 / 116 .
( 6 ) - الكفاية : 1 / 326 .