زيادى ) نه از خصوصيات تحديد به عدد تا اين كه عدد مفهوم داشته باشد . « 1 »
مفهوم غايت « 2 »
خداوند - تبارك و تعالى - مىفرمايد :
ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ
« 3 » . يعنى سپس روزه را به پايان رسانيد تا شب . در حديث شريف وارد شده كه : همه چيز براى تو حلال است تا اينكه علم به حرمت مورد خاصّى پيدا كنى . « 4 » آيا از آيه شريفه استفاده مىشود كه : 1 - مقدارى از شب را نيز بايد روزه گرفت ؟ به عبارت ديگر : آيا پايان يافتن روز انتهاى وجوب روزه و جواز افطار است ، يا فرا رسيدن شب ؟ ( با توجّه به اينكه به عقيدهى فقهاى شيعه ، بين پايان روز و وقت نماز مغرب كه بيانگر فرا رسيدن شب است ، مدت زمانى فاصله است ) . 2 - آيا از آيه شريفه مىتوان استفاده كرد كه ادامه دادن روزه بعد از پايان يافتن روز يا فرا رسيدن شب صحيح نيست ، يا اينكه اثبات و نفى هيچكدام از اين دو مطلب را نمىتوان مستند به آيه شريفه نمود ؟ همچنين است در مورد حديث شريف .
در مفهوم غايت دو جهت مورد بحث است : 1 - آيا غايت داخل در منطوق ( مغيّا ) هست يا خير ؟ 2 - آيا غايت مفهوم دارد يا خير ؟
1 - آيا غايت داخل در منطوق هست يا نه ؟
در زبان عربى كلماتى مانند : « الى » ، « ما دام » و « حتّى » « 5 » نشانه و علامت غايت
هامش
( 1 ) - تهذيب الاصول سبزوارى ( ره ) : 1 / 124 ؛ اصول الفقه : 1 / 119 .
( 2 ) - اصول الفقه : 1 / 115 ؛ اجود التقريرات : 2 / 279 ؛ الكفاية : 1 / 324 ؛ تهذيب الاصول سبزوارى ( ره ) : 1 / 120 ؛ الوافية : 232 ؛ الذريعة : 1 / 407 .
( 3 ) - البقرة / 187 .
( 4 ) - الوسائل : 12 / 59 ، حديث 1 .
( 5 ) - البتّه « حتى » دو قسم است : 1 - جارّه . 2 - عاطفه . آنچه در اين بحث مورد نظر است . قسم اوّل ( جاره ) است زيرا حرف عطف براى داخل كردن ما بعد خود در حكم ما قبل خود است .