و در شرط سوّم به اطلاق است . : 1 - بايد جملهى شرطى دلالت كند بر ارتباط و ملازمهى بين مقدّم ( شرط ) و تالى ( جزاء ) . 2 - بايد جملهى شرطى دلالت كند بر اين كه تالى ( جزا ) معلّق بر مقدّم ( شرط ) و مترتّب برآن و تابع مقدّم است و در نتيجه ، مقدّم سبب تالى باشد . 3 - بايد سببيت مقدّم انحصارى باشد . يعنى تنها مقدّم سبب تالى باشد و سبب ديگرى در كار نباشد . « 1 »
مفهوم عدد
اگر مولا بگويد : سه روز از هر ماهى را روزه بگير . آيا اين جمله داراى مفهوم مخالف است ؟ يعنى آيا تنها روزه گرفتن سه روز از هر ماه كه منطوق جمله است مستحبّ است و مفهوم آن اين است كه روزهى غير از اين سه روز مستحبّ نيست ؟
اكثر اصوليين معتقدند كه عدد مفهوم ندارد . پس چگونه است كه اگر مولا بگويد :
نماز صبح دو ركعت است ، نماز كمتر يا بيشتر از دو ركعت پذيرفته نيست ؟ آيا بطلان نماز غير از نماز دو ركعتى ، از مفهوم جملهى « نماز صبح دو ركعت است » استفاده نمىشود ؟
در اين قبيل موارد هرچند نماز كمتر يا بيشتر از دو ركعت به عنوان نماز صبح پذيرفته نيست ولى اين مطلب از مفهوم آن جملهى بالا استفاده نمىشود بلكه چون مولا در مقام محدود كردن موضوع از جهت كمى و زيادى است و دو ركعت را به عنوان نماز صبح خواسته است ، كمتر يا بيشتر خواندن نماز صبح مخالفت با خواستهى منطوق مولا محسوب مىشود و پذيرفته نيست . بنابراين ، بطلان نماز غير دو ركعتى از خصوصيات مورد است ( محدود كردن نماز از ناحيهى كمى و
هامش
( 1 ) - اصول الفقه : 1 / 106 .