( انتها و نهايت ) هستند . در جهت اوّل اختلاف در اين است كه هرگاه در جملهاى يكى از اين علامتهاى غايت استفاده شد ، آيا ما بعد اين كلمات ( حتّى ، الى ، ما دام ) همان حكم ما قبل را دارد ؟ مثلا اگر گفته شود : زمان ملاقات با بيماران از ساعت 2 بعد از ظهر است تا ساعت 4 بعد از ظهر . آيا ساعت 4 بعد از ظهر نيز داخل در زمان ملاقات است يا نه ؟ و يا اگر گفته شود : از اصفهان تا تهران مسير مسابقات دوچرخهسوارى است ، آيا با رسيدن دوچرخهسواران به مرز شهر تهران مسابقه تمام است يا اين كه تهران نيز جزو مسيرى است كه دوچرخهسواران بايد بپيمايند و بنابراين ، دوچرخهسواران بايد داخل تهران شوند ؟ در احكام شرعى نيز ملاحظه شد كه خداوند - تبارك و تعالى - شب را انتهاى وجوب روزه قرار داده است . سخن در اين است كه آيا با پايان يافتن روز ، روزه نيز تمام مىشود يا اينكه بايد شب فرارسد و اولين اجزاى شب نيز جزو زمان وجوب روزه است . اگر غايت داخل در منطوق ( مغيّا ) باشد ، قبل از فرا رسيدن شب و تنها با غروب خورشيد نمىتوان افطار كرد بلكه بايد مدت زمان بين غروب خورشيد و فرا رسيدن شب را نيز روزهدار بود . ولى اگر غايت داخل در منطوق نباشد ، به محض تمام شدن روز و غروب خورشيد مىتوان روزه را افطار كرد . « 1 »
در دخول و عدم دخول غايت در منطوق ( مغيّا ) اختلاف است . برخى معتقدند كه غايت داخل در مغيّا نيست و اگر در بعضى موارد غايت داخل در مغيّا بود ، به وسيله قرينه خاص است . « 2 » برخى تفصيل قائل شدهاند بين جايى كه غايت از
هامش
( 1 ) - با توجّه به اينكه بين غروب خورشيد و مغرب شرعى به عقيدهى علماى شيعه ، حدود بيست دقيقه فاصله است .
( 2 ) - الكفاية : 1 / 326 ؛ اصول الفقه : 1 / 116 .