مفهوم موافق
به مفهومى كه از جهت نفى و اثبات موافق با منطوق خود باشد ، « مفهوم موافق » گويند . به عنوان « مفهوم » رجوع شود .
مفهوم وصف « 1 »
مقصود از وصف هر چيزى است كه بتواند قيد موضوع تكليف باشد . بنابراين شامل حال ، تميز ، صفت و . . . مىشود . در مفهوم وصف نيز شرط است كه خود وصف ، موضوع حكم نباشد .
آيا اگر حكمى بر موضوع مقيّد به قيدى موقوف شد ، با انتفاء قيد ، حكم نيز منتفى مىشود ؟ در حديث شريف وارد شده كه : در گوسفند چرنده زكات است . « 2 » آيا مفهوم اين حديث شريف اين است كه در گوسفندى كه به صورت دستى تغذيه مىشود زكات لازم نيست ؟ به عبارت ديگر : آيا تعليق حكم بر وصف مشعر عليّت است تا اينكه با انتفاء وصف ، حكم نيز منتفى گردد ؟ اكثر اصوليين معتقدند كه قيد در اين قبيل جملات تنها براى اثبات حكم براى موضوع خاص است و بر نفى حكم از موضوعات ديگر دلالت نمىكند و نسبت به ثبوت يا عدم ثبوت حكم در موضوعات ديگر ساكت است ، پس وصف مفهوم ندارد . مگر در صورتى كه وصف علّت تامّهى منحصرهى ثبوت حكم براى موضوع باشد .
مقتضى
مقتضى در لغت يعنى : لازم ، واجب ، بايسته و مورد نياز . مقصود از مقتضى در
هامش
( 1 ) - اصول الفقه : 1 / 112 .
( 2 ) - عن جعفر بن محمد - عليهما السلام - الزكاة فى الابل و البقر و الغنم السّائمة . المستدرك : 7 / 63 ، حديث 1 .