نگرانى علماى اعلام و عموم مسلمين مىداند :
« . . . حقير در جريانات اخيره به وسايل مختلفه تذكرات لازمه را داده و حق نصيحت را ادا نمودهام و انصراف از اينكه اقدامات را به ملاحظهى عواقب سويى كه در بر دارد خواستهام ؛ اميدوارم مورد . توجه واقع و به اضطراب ملت مسلمان خاتمه دهند . اكنون براى اطلاع عموم نظريهى خود را اظهار مىدارم :
مراجعه به آراى عمومى در قبال احكام شرعيه ، بىمورد و موجب نگرانى علماى اعلام و عموم مسلمين و مضر به استقلال و مصالح مملكت است . . . » « 1 »
در راستاى همين حركت ، مراجع ديگر هم آن را تحريم كردند . به دنبال انتشار اعلاميهى مراجع قم ، بازار تهران تعطيل شد و كسبه با سر دادن شعارهايى عليه رفراندوم به تظاهرات پرداختند . گروهى از مردم و دانشجويان مسلمان دانشگاه تهران نيز تظاهراتى برپا كردند كه مورد هجوم پليس قرار گرفته ، تعدادى از آنها مجروح و تعدادى دستگير شدند . در قم نيز تظاهرات مردمى با حملهى پليس و مجروح شدن و دستگيرى عدهاى مواجه شد . در اين شرايط شاه براى اينكه پيش از رفراندوم ، مراجع و علماى قم را متقاعد كند با اطلاع پيشين به قم سفر كرد ؛ فرماندار قم تلاش نمود تا علما را به استقبال شاه ببرد ، اما اين حركت با اقدام به موقع مراجع قم از جمله آيت الله گلپايگانى قدّس سرّه خنثى شد . امام خمينى قدّس سرّه خروج مردم از خانههايشان را تحريم نمود .
شاه در 4 بهمن ماه 1341 وارد قم شد ، اما بازارها و مغازهها يكپارچه تعطيل بود ؛ جز افراد مزدورى كه از قبل براى اين كار آورده بودند ، كسى در خيابانها و معابر ديده نمىشد . شاه پس از سخنرانى تند و خشمگينانه عليه روحانيت ، بىهيچ دستاوردى به تهران بازگشت . با تمام مخالفتهايى كه از طرف مراجع قم صورت گرفت ، سرانجام رفراندوم در ششم بهمن ماه 1341 برگزار گرديد و بنابر اعلان رسانههاى گروهى پنج ميليون و ششصد هزار نفر به لوايح مذكور رأى مثبت دادند . « 2 »
هامش
( 1 ) . مركز اسناد انقلاب اسلامى ، پيشين ، ص 57
( 2 ) . جمعى از مؤلفان ، پيشين ، ص 78