يك جنس در اسلام جايز نيست ، به همين جهت مخمصه و مشكلى بوجود مىآمد ، و امام عليهم السلام در اين روايات راه گريز را نشان دادهاند ، و در ذيل برخى ازاينروايات فرمودهاند فرار از حرام به حلال خوب است « نعم الفرار من الحرام الى الحلال » .
بنابراين اينگونه روايات همه مربوط به صرف است ، و هيچ ربطى به باب ربا ندارد ، زيرا آنچه مىدادند و مىگرفتند از نظر قيمت با هم تفاوت نداشت . ( اين روايات را صاحب وسائل رحمة الله عليه در باب 7 از ابواب صرف ج 12 نقل فرمودهاند ) .
قسمت ديگر رواياتى است كه در فقه « روايات عينه » نام دارد ( اين روايات را صاحب وسائل در باب 5 و 6 از ابواب احكام عقود ج 12 ذكر كردهاند )
معاملهى عينه در اصطلاح فقهى بازخريد است يعنى چيزى را كه فروخته است بخرد ، و چون عين همان چيز به صاحب اولش برگشته به آن عينه مىگويند زيرا « عينه » از « عين » به معناى حاضر است .
آنطور كه از روايات و گفتار فقها فهميده مىشود معاملهى عينه از سه جهت مورد بحث قرار گرفته است :
الفاينگونه معاملات ، صورى است و قصد جدّ از متعاملين صادر نمىشود ؛ و اين همان ايرادى است كه عامّه به اصحاب ائمهى اطهار صلوات الله عليهم مىگفتند ، و آنان از امام سئوال مىكردند و امام مىفرمود اگر قصد جدّ در كار باشد معامله صحيح است ، و چنان كه بحث آن گذشت قصد جدّ به قاعدهى داعى بر داعى كار مشكلى نيست .
بعامّه گفتند بازخريد مثل آنست كه انسان از
مقايسه اى بين سيستمهاى اقتصادى ( فارسى ) — صفحة 90
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص٩٠