گرايش پيدا كند همتاى آن مىشود ؛ زاغ گردد چون پىزاغان رود . اگر آن مبدأ اصلىاش را رها كرده ، خود را پايين آورد و طالب پستىهاى دنيا شود ، به قدرى خود پست مىشود كه قرآن كريم مىفرمايد : « أُولئِكَ كَالأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ؛ « 1 » آنان از حيوان چهار پا هم بدترند . » زيرا ماوراى آن را نمىبينند .
مكر و تلبيسى كه او تاند تنيد * آن ز حيوان دگر نايد پديد « 2 »
كدام حيوانى است كه چون فقط محدودهء اين عالم را مىبيند ، اين گونه صدمه بزند كه در مدّت كمى شهرهايى را از بين ببرد ، وقتى كه انسان تنزل كرد ، به انحطاط مىرسد ، ولى در مقابل ، اگر اوج بگيرد ، به جايى رسد كه هيچ مَلَكى به آن جا نتواند رسيد ، اين خاصيّت مجرّدى نفس است كه هر چيز را تعقيب كند ، مانند آن مىشود بلكه حقيقتش همان مىشود .
رسالت انبيا
انسان از سويى طالب جمال و كمال است و از سوى ديگر ، به هر سو كه گرايش و تمايل پيدا كند ، حقيقت آن را خواهد داشت ، اين جاست كه رسالت انبيا شروع مىشود ، مولاى متّقيان على عليه السلام در خطبهء اوّل نهجالبلاغه سرّ بعثت انبيا را اين گونه بيان مىفرمايد :
وَواتَرَ إِلَيْهِمْ أَنْبِياءَهُ لِيَسْتَأِدُّوهُمْ ميثاقَ فِطْرَتِهِ .
پيامبران را به سوى مردم فرستاد تا فطرت آنان را بيدار كنند ، و فطرت عبارت است از زيبايى و كمال پسندى ، انسان در مقابل هنر كاملًا خاضع است ، و لذا اين خطر هست كه انسان زيبايى را منحصر در همين زيبايى محدود بداند و نفس او از ماوراى آن مستور بماند ، آن چنان خواهان اين زيبايى محدود خواهد شد كه خيال مىكند ماوراى آن هيچ زيبايى نيست ، بلكه غير از آن را انكار مىكند .
هامش
( 1 ) . اعراف ( 7 ) آيهء 179 . .
( 2 ) . مثنوى ، دفتر چهارم ، تفسير حديث نبوى صلى الله عليه و آله .