شرح
در استتابهى سه روز دو احتمال هست : 1 - در هر روز از سه روز حاكم طلب توبه مىكند . 2 - روز اوّل طلب توبه كرده و تا سه روز به او مهلت مىدهد تا در اين سه روز فكر كند و تصميم بگيرد .
صاحب جواهر رحمه الله روايت را به علّت ضعف كنار گذاشته ، مىگويد : بايد به اطلاقات اخذ كنيم . « 1 » روز اوّل حاكم شرع از او مىخواهد توبه كند ؛ اگر بلافاصله - با حفظ عرفيّت مسأله - توبه كرد ، مىپذيرد و رهايش مىسازد ؛ و گرنه در همان روز او را مىكشد .
به نظر ما ، روايت به طريق مرحوم صدوق معتبر است ؛ هرچند راوى آن سكونى از عامه است . بنابراين ، به آن عمل مىكنيم . علاوه بر اين روايت ، احتياط در باب دماء و فروج نيز اين مطلب را اقتضا مىكند . از اين رو ، بنا بر اقوا يا احتياط وجوبى ، بايد سه روز به مرتدّ ملّى مهلت داد ؛ اگر توبه نكرد ، او را مىكشند .
تقاضاى حلّ شبهه توسط مرتدّ
اگر حاكم شرع از مرتدّ ملّى طلب توبه كرد ، او گفت : براى من شبههاى عارض شده است ، آن را حل كنيد تا به اسلام برگردم و الّا بر كفر باقى خواهم ماند . علّامهى حلّى رحمه الله در كتاب قواعد فرمود : دو احتمال در مسأله وجود دارد : 1 - به او مهلت دهيم و از او بخواهيم با مراجعهى به خبرگان و دانشمندان و تحقيق ، شبههاش را حلّ كند ؛ و در اين مدّت او را آزاد بگذاريم . اگر نتوانست شبههاش را حلّ كند ، او را مىكشيم ؛ و اگر شبههاش بر طرف شد ، به منزلهى توبه كردن است . حتّى اگر پس از گذشت يك سال يا دو سال باشد . 2 - به او مىگوييم : الآن اظهار توبه و بازگشت به اسلام كن ولو در قلب مردّد و متزلزل باشى تا با اين حال اظهار توبهات محقّق گردد . پس از توبه ، او را به حلّ شبهه موظّف مىسازيم . دليل احتمال اوّل : انسانى كه مبتلا به شبههاى در اعتقاد شده ، توبه و بازگشت به اسلام خواستن يك نوع تكليف به مالايطاق كردن است . چگونه كسى كه گرفتار شبهه است ، مىتواند اعتقاد قلبى به اسلام داشته باشد و در برابرش خضوع كند ؛ لذا ، بايد به او مهلتهامش
( 1 ) . جواهر الكلام ، ج 41 ، ص 613 .